Отбасыдағы әдеп
Ең алдымен, әр бала ата-анасының алдында әдеп сақтай білу керек. Үлкенмен қабаттасып сөйлеуге болмайды, ата-ананың айтқанын тыңдап, кҿмекші болу керек. Ата-анасын сыйламаған бала басқа адамды да сыйлауды білмейді.
Дастархан басындағы әдеп
Әрдайым асты уақытында жҽне тамақты асықпай аз аздан ішу, үстел үстінде сөйлемеу керек.
Сөйлеу мәдениеті
Әр уақытта ойланып, асықпай сөйлеу керек. Қоғамдық орында дауыс көтеріп сҿйлеу–мәдениетсіздік. Үш кісі отырып, екі кісі сыбырласу – үшінші адамды сыйламағандық. Біреудің сөзін бөлу– әдепсіздік.
Мектептегі тәртіп ережелерін сақтау
Мектепке кіргенде бас киіміңді шеш, сабаққа мектеп формасымен кел, сыныпқа келгенде мұғаліммен, жолдастарыңмен амандас, үзіліс кезінде жүгірме.
Әдептілік пен әдепсіздік белгілері
— Әдептілік амандасудан басталады.
— Әрқашан үлкенді сыйлау, құрметтеу. Халқымыздың ақсақалды атаны, ақ жаулықты ананы, ақ шашты әжені, жалпы жасы үлкенді сыйлап, алдынан өтпеу- ата дәстүріміз. Әдепті бала ата-анасын құрметтеп, автобуста қарт кісі немесе балалы әйел адам мінсе орын береді.
— Әдептіліктің белгісі – мейірімділік, қайырымдылық. Әдепті бала ата-анасына қамқорлық жасайды, туысқандарына бауырмал болып, ауыр жүк көтеріп келе жатқан үлкен кісінің сөмкесін алып көмектеседі.
— Кешірім сұрау, кешіре білу де әдептілік белгісі. Ренішті ұмытып, татулыққа бірінші болып қадам жасауға тырыс, қателігіңді мойындай біл. Әдепсіздік белгілері: мақтаншақтық, үлкенді сыйламау, өтірік айту, өркөкіректік. Бұндай жаман әдеттерден арылудың жолы – адам өзін-өзі тәрбиелеуі керек.

Эмоционалды интеллект (ЭИ) — бұл адамның өз сезімдерін және айналасындағы адамдардың эмоцияларын аңғарып, түсініп, оларды саналы түрде басқара алу қабілеті. Эмоционалды интеллект тұлғаның ішкі тепе-теңдігін сақтауға, өз әрекеттерін бақылауға және өзгелермен нәтижелі қарым-қатынас орнатуға көмектеседі.
Эмоционалды интеллект төрт негізгі құрамдас бөліктен тұрады:
Өзін-өзі тану — өз эмоцияларын, олардың пайда болу себептерін түсіну және ішкі күйін дұрыс бағалай алу қабілеті.
Өзін-өзі басқару — сезімдерді бақылау, күйзелісті жеңе білу және эмоцияларды жағымды бағытта қолдану.
Әлеуметтік интеллект — басқа адамдардың сезімдерін аңғарып, түсіну және оларға жанашырлық таныту.
Әлеуметтік дағдылар — адамдармен тиімді қарым-қатынас орнату, өз ойын дұрыс жеткізу және мәселелерді бірлесіп шешу қабілеті.
Эмоционалды интеллектіні дамытуға арналған ұсыныстар:
Өзін-өзі тануды дамыту:
Өз сезімдеріңізді жиі талдаңыз, күнделікті эмоциялық жағдайыңызды бақылап, олардың себебін анықтауға тырысыңыз.
Өзін-өзі басқаруды дамыту:
Стресті басқару әдістерін қолданыңыз, тыныс алу жаттығуларын орындап, сабыр сақтауға үйреніңіз.
Әлеуметтік интеллектіні дамыту:
Адамдарды мұқият тыңдаңыз, олардың көңіл күйін түсінуге тырысыңыз және жанашырлық танытыңыз.
Әлеуметтік дағдыларды дамыту:
Коммуникация мәдениетін жетілдіріп, пікір алмасуға ашық болыңыз, ұжымда жұмыс істеу дағдыларын дамытыңыз.
Оқу процесінде эмоционалды интеллектіні бағалау:
Оқушылардың өз эмоцияларын түсінуі, өзгелермен қарым-қатынасы және қиын жағдайларда өзін ұстауы бақылау, тапсырмалар мен кері байланыс арқылы анықталады.