«Толық адам» ілімі

Бөлімнен не аласың?

Білгеніңді не үшін қолданасың? Қиын істі соңына дейін жеткізе аласың ба? Шешіміңнің өзге адамға әсерін ойлайсың ба? Абайдың өлеңдері мен қара сөздері осы сұрақтарды бірге қарауға жетелейді. Бұл бөлімде түпмәтінді оқып, ұғымдарды ажыратып, өз пікіріңді дәлелдеуді үйренесің.

«Толық адам» ұғымының Абай мәтіндеріндегі тіректерін танисың.
Ақыл, қайрат, жүректің қызметін және өзара байланысын түсіндіресің.
Бес асыл іс пен бес дұшпанды ажыратасың.
«Үш сүю» мен «жәуанмәртлік» ұғымдарын тарихи мәтін контексінде оқисың.
Бір шешімді дәлел, табандылық, әділет пен мейірім тұрғысынан талдайсың.

Оқу жолы

Алғаш таныссаң: 2-блок → 3-блок → бір жағдаят → «Он жетінші сөз».

Мысал арқылы түсінгің келсе: 4-блок → бес асыл іс карточкалары → жағдаяттар.

Тереңірек оқығың келсе: 5-блок → «Отыз сегізінші сөз» үзінділері → «Алланың өзі де рас, сөзі де рас» → салыстыру жұмысы.

Бұл жолдар — сайттың әдістемелік ұсынысы; міндетті сынып бағдарламасының бөлінісі емес.

Толық адам дегеніміз не?

Адамның білімі мен ісі қайда бағытталады?

Оқу мақсаты: ұғымды бір ғана мінезге немесе жетістікке теңестірмей түсіну.

Оқу түсіндірмесі

Абай «Әуелде бір суық мұз – ақыл зерек» өлеңінде ақыл, қайрат, жүректі бірдей ұстауды айтады. «Он жетінші сөзде» осы үшеуін сөйлетіп, ғылымға төрелік айтқызады. «Отыз сегізінші сөзде» «толық адам» тіркесі діни-адамгершілік пайымның ішінде кездеседі. Осы шығармаларды қатар оқу адамның ойы, әрекеті, ниеті және өзге жанға қатынасы арасындағы байланысты көруге көмектеседі.

Осы бөлімдегі жұмыс анықтамасы

«Толық адам» — Абай мәтіндері арқылы қарастырылатын, ақылын, жігерін, жүрегіндегі әділет пен мейірімді өзара үйлестіруге ұмтылған адам мұраты.

Бұл сөйлем — сайттың оқу түсіндірмесі, Абайдан алынған дайын анықтама емес.

Неге «ұмтылған» дейміз?

«Отыз сегізінші сөзде» адам өз күшін ізгілікке бағыттайтын жол туралы айтылады; «Он бесінші сөз» адамды өткен ісіне есеп беруге шақырады. Сондықтан біз бұл ұғымды аяқталатын бір реттік емтиханнан гөрі, мінез бен әрекетті үнемі қарастыратын оқу бағыты ретінде ұсынамыз.

Абай сөзі және зерттеуші түсіндірмесі

Абайдың өз мәтіндері — өлеңдер мен қара сөздер. «Толық адам ілімі» атауымен олардың адамгершілік мазмұнын жүйелеп түсіндіру — абайтанудағы зерттеу бағыты. Бұл бағытты зерттеген ғалымдардың бірі — Мекемтас Мырзахметұлы. ҚазҰУ Абай институтының мәтіндік материалында оның осы тақырыпқа қатысты зерттеу сұрақтары берілген.

Оқу ескертуі

Бұл бөлімнің мақсаты — адамдарды «толық» және «толық емес» деп бөліп бағалау емес. Мұнда өзің оқыған ойды нақты әрекетпен салыстырасың. Қате жасағанда оны байқау, салдарын түсіну және түзету жолын ойлау да оқу тәжірибесіне кіреді. Бұл — сайттың педагогикалық ұстанымы.

Сөз тіректерінің байланысы

Ақыл — мәнін түсіну, ойлау, салыстыру.

Қайрат — әрекет ету, шыдау, бастағанды жеткізу.

Жүрек — Абайдың осы мәтіндерінде әділет, рақым, мейірім және адамға жанашырлықпен байланысты көркем-этикалық ұғым.

Ғылым — «Он жетінші сөзде» үшеуінің сөзін тыңдап, бірлікке шақыратын төреші бейнесі.

Ақыл, қайрат, жүрек

Үшеуі неге бір-біріне қажет?

Оқу мақсаты: әр қасиетті жеке мақтаумен шектелмей, оның бағытын бағалау.

Түпмәтіннен тірек

«Ақыл, қайрат, жүректі бірдей ұста,Сонда толық боласың елден бөлек».Абай, «Әуелде бір суық мұз – ақыл зерек».

3.1. Ақыл: жолды табу және салдарды ойлау

«Он жетінші сөздегі» Ақыл пайдалы мен залалды танитынын, ғылымды ұғуға қажет екенін айтады. Бірақ Ғылым оған амал мен айла да өзінен шығатынын ескертеді. Демек, бір тәсілдің тиімді болуы оның әділ екенін өздігінен дәлелдемейді.

Оқу мысалы: оқушы тапсырманы тез орындаудың жолын тапты. Ол — өз бетімен түсініп орындау ма, әлде басқа адамның еңбегін өзінікі етіп көрсету ме? Ақылдың тапқан жолын ниет пен салдар тұрғысынан тексеру керек.

Өзіңе қоятын сұрақ: «Мен мұны қалай білемін және таңдауым неге әкеледі?»

3.2. Қайрат: ойды іске айналдыру

Қайрат еңбектену, үйрену, өзін орынсыз істен тоқтату қабілетімен сөйлейді. Ғылым оның жақсылықты да, жамандықты да берік ұстап кететінін айтады. Сол себепті қайратты тек қайсарлық немесе біреуді жеңу деп түсіндіру тарлық етеді.

Оқу мысалы: топтық жұмысты аяқтауға табандылық қажет. Бірақ топтағы өзге пікірді күшпен басу табандылықтың дұрыс бағытталғанын білдірмейді.

Өзіңе қоятын сұрақ: «Күшімді қай іске жұмсап жатырмын, нені өзгертуім керек?»

3.3. Жүрек: өзгеге әсерін ескеру

Жүрек өз сөзінде мұқтаж жанның жағдайын ойлауды, кішіге рақым жасауды, әділет пен ұятты атайды. Ғылым үшеуін біріктіріп, жүрекке билетуді ұсынады. Бұл тұста жүрек кез келген сәттік қалау мағынасында емес, таза сақталуы тиіс адамгершілік бағдар ретінде оқылады.

Оқу мысалы: досыңа көмектескің келеді. Оған дайын жауапты беру ыңғайлы көрінуі мүмкін; ал түсіндіру және өзіне орындату оның үйренуін де, өзге оқушыларға әділеттілікті де ескереді.

Өзіңе қоятын сұрақ: «Бұл шешім кімге қалай әсер етеді? Әділет пен мейірім сақтала ма?»

3.4. Ғылымның төрелігі

Ғылым Ақыл мен Қайратты жоққа шығармайды. Екеуінің мүмкіндігін мойындайды, бірақ залал келтіру ықтималдығын да көрсетеді. Төрелік үшеуінің басын қосуға бағытталған.

«Жүрек билесін» дегенді «ойланудың қажеті жоқ» деп қысқартуға болмайды: мәтіндегі шешімнің өзі ақыл мен қайраттың бірлікте болуын талап етеді.

Салыстыру кестесінің дайын мазмұны

Ақылдың мүмкіндігі — түсіну және жол табу; тексеретін тұсы — айлаға айналмай ма?

Қайраттың мүмкіндігі — әрекетті жалғастыру; тексеретін тұсы — қате іске қасарысып қалмай ма?

Жүректің бағдары — әділет пен жанашырлық; тексеретін тұсы — сәттік аяу салдарды ойлауды алмастырып кеткен жоқ па?

Бірлік — мәнін ұғу, ізгі мақсатты таңдау және іске асыруды байланыстыру.

Соңғы жолдар — түпмәтінге сүйеніп жасалған оқу кестесі, Абай жасаған ғылыми кесте емес.

Бес асыл іс және бес дұшпан

Қасиет күнделікті әрекеттен қалай көрінеді?

Оқу мақсаты: өлеңдегі атауларды жаттаудан әрекет пен себепті талдауға өту.

Түпмәтін тірегі — «Ғылым таппай мақтанба».

4.1. Бес асыл іс

Талап — білуге, үйренуге бағытталған ұмтылыс.

Күнделікті мысал: «Мен бұл есептің тәсілін түсінгім келеді» деп нақты сұрақ қою.

Тексеру сұрағы: «Қай нәрсені үйренуге талпынып жүрмін?»

Еңбек — мақсат үшін орындалатын іс және оған жұмсалған күш.

Күнделікті мысал: жауапты көшіріп алудың орнына, қате кеткен қадамды қайта орындау.

Тексеру сұрағы: «Осы мақсатқа қандай нақты іс жасадым?»

Терең ой — алғашқы әсермен тоқтамай, мәнін, себебін, салдарын қарастыру.

Күнделікті мысал: желідегі хабарды таратпас бұрын оның қайдан шыққанын тексеру.

Тексеру сұрағы: «Дәлелім не? Басқа түсіндіру бар ма?»

Қанағат — бардың қадірін біліп, шектен тыс иемденуге ұмтылысты тежеу.

Күнделікті мысал: жобаның бәріне ортақ құралын өз қажетіңнен артық иеленбеу.

Тексеру сұрағы: «Қажетім мен өзгеден артық көрінуге ұмтылуымды ажырата аламын ба?»

Оқу түсіндірмесі: өлеңде қанағат талап пен еңбекпен қатар тұрады; оны ізденуден бас тарту деп түсіндіру осы қатарды ескермейді.

Рақым — өзгенің жағдайына жанашырлық танытып, ізгі әрекетке ұмтылу.

Күнделікті мысал: жаңа келген оқушыға тапсырманың шартын түсіндіру.

Тексеру сұрағы: «Жақсылық ойым қандай іске айналды?»

Бұл бес қысқа анықтама мен мектеп мысалдары — өлеңді түсіндіруге арналған сайт мәтіні. Өлеңдегі нақты атаулар сақталған.

4.2. Бес дұшпан

Өсек — адамның сыртынан тексерілмеген не араға жік салатын сөзді тарату.

Мысал: сыныптасың туралы қауесетті «бәрі айтып жүр» деп бөлісу.

Оның орнына: дерексіз сөзді таратпау, қажет болса мәселені тиісті адаммен әдеппен анықтау.

Өтірік — шындықты әдейі бұрмалау.

Мысал: орындамаған жұмысты «істедім» деп айту.

Оның орнына: істелмегенін мойындап, орындау жоспарын ұсыну.

Мақтаншақтық — өзін артық көрсетуге шамадан тыс ұмтылу.

Мысал: топтың ортақ жетістігін тек өз еңбегің ретінде көрсету.

Оның орнына: өз үлесіңді дәл айтып, басқаның еңбегін атау.

Еріншектік — қажет істі себепсіз ысырып, күш салудан жалтару.

Мысал: жұмысты бастауға мүмкіндік бола тұра, оны үнемі кейінге ысыру.

Оның орнына: орындалатын шағын қадамнан бастау.

Оқу ескертуі: бір рет демалу, шаршау немесе көмекке мұқтаж болу адамды бірден «еріншек» деп атауға негіз емес. Жағдай мен әрекетті ажырат.

Бекер мал шашпақ — қаражат пен игілікті орынсыз ысырап ету.

Мысал: тек жұрттан қалмау үшін қажет емес зат алу.

Оның орнына: қажеттілік пен көрсетуді ажыратып, шешімнің себебін ойлау.

Тарихи сөз: «мал» осы өлеңде дәулет, дүние, қаражат мағынасына да қатысты; тек төрт түлікпен шектелмейді.

4.3. Бір әрекетті бірнеше қырынан қара

Оқушы жаңа жобаға ынтамен кірісуі мүмкін, бірақ еңбекті өзгеге жүктеп қоюы мүмкін. Сондықтан бір қасиетті атау бүкіл әрекетке баға беруге жеткіліксіз. Мақсат, тәсіл және салдар бірге қаралады. Бұл — сайттың талдау амалы.

Әділет, махаббат, рақым

Жақсылық кімге бағытталады?

Оқу мақсаты: адамгершіліктің өз пайдасымен шектелмейтінін мәтіннен дәлелдеу және тарихи ұғымдарды ажырату.

5.1. Әділет

«Әсемпаз болма әрнеге» өлеңі ақыл мен қайратты әділет, шапқатпен байланыстырады. «Он төртінші сөзде» жүрек батырлықпен ғана шектелмей, рақым, мейірбандық және өзгенің жағдайын сезінумен түсіндіріледі.

Оқу мысалы: досың мен өзге оқушыға жұмысты бағалаудың бірдей өлшемін қолдану. Әділет туралы сұрақ: «Біреуге жақындығым шешімге орынсыз әсер етіп тұрған жоқ па?»

5.2. Махаббат

Бұл бөлімде махаббат тек ғашықтық мағынасында қолданылмайды. «Отыз сегізінші сөзде» білімге ынтықтық пен адамшылық туралы, «Қырық бесінші сөзде» адамшылықтың басы ретінде махаббат пен әділет туралы айтылады.

Оқу мысалы: білімді тек баға үшін емес, түсіну үшін іздеу; өзге жанға жақсылықты тек мақтау алу үшін жасамау. Бұл мысалдар — қазіргі оқу жағдайына бейімдеу.

5.3. «Үш сүю»

«Алланың өзі де рас, сөзі де рас» өлеңіндегі өзара жалғасқан ойлар:

— Алланы сүю;

— адамзаттың бәрін бауырым деп сүю;

— әділетті сүю.

Абай осы қатардан кейін «Осы үш сүю болады имани гүл» дейді.

Бұл ұғымның діни мазмұны мәтіннің өзінде бар. Оны тек «өзіңді, отбасыңды, еліңді сүю» деп өзгерту түпмәтіндегі үштікті алмастырып жібереді. Бөлімде тарихи-философиялық мағына оқылады; оқушыдан жеке сенімін жариялау талап етілмейді.

Маңызды айырма

Ақыл–қайрат–жүрек — адамның қабілеттері мен адамгершілік бағдарын байланыстырып оқу.

Үш сүю — жоғарыдағы өлеңде аталған сүйіспеншілік бағыттары.

Екеуін бір үштіктің екі атауы деп көрсетуге болмайды.

5.4. «Жәуанмәртлік»

Отыз сегізінші сөздің пайдаланылған нұсқасында «жауанмарттік» деп жазылған ұғым сидқ, кәрәм, ақылмен түсіндіріледі. Абай сидқты әділетпен, кәрәмді шапқатпен байланыстырады. Осы бөлімдегі түсіндіруде ұғымды ақыл, әділет және шапқаттың байланысы ретінде оқимыз.

Түсіндірме сөздер

Сидқ — шыншылдық, шынайылық ұғымымен байланысты атау; осы үзіндіде әділетке қатысты түсіндіріледі.

Кәрәм — жомарттық, ізгілік мағыналарымен байланысты; Абай оны шапқат деп түсіндіреді.

Шапқат — мейірім, рақым.

Бұл ұғымды тек ақша берумен шектеу жеткіліксіз: үзіндіде ақыл мен әділет те бар.

5.5. Пайда мен ізгілік

«Отыз сегізінші сөздегі» толық адам туралы үзінді өзгенің игілігіне қызмет ету ниетін алға шығарады. Ал «Малға достың мұңы жоқ малдан басқа» өлеңі арды пайдаға айырбастауға қарсы сұрақ қояды.

Оқу түсіндірмесі: мұнда еңбектің нәтижесін, білімді немесе тұрмыс қажеттерін түгел жоққа шығару емес, пайда үшін адамдық өлшемді жоғалтпау мәселесі талданады. Дәлелді өлеңнің толық мәтінінен және қара сөз үзіндісінен ізде.

Ғылым, еңбек және мінез

Білгенді іске айналдыруға не көмектеседі?

Оқу мақсаты: білім алудың мақсатын, тұрақты әрекетті және мінездің рөлін түсіну.

6.1. Білімді не үшін іздейміз?

«Отыз екінші сөз» білім іздеудің шарттарын талдайды. Онда білімді шын түсінуге ұмтылу, ақиқатты білуге талаптану және үйренгенді сақтайтын мінез туралы ой бар.

Оқу мысалы: пікірталаста тек қарсыласты жеңу үшін дерек теру мен мәселенің шындығын анықтау үшін дерек салыстырудың мақсаты бөлек.

Өзіңе сұрақ: «Қарсы дәлел табылса, пікірімді қайта қарай аламын ба?»

6.2. Еңбек пен ақылдың тірегі

«Сенбе жұртқа, тұрса да қанша мақтап» өлеңінде адамның өзіне сүйенуі еңбек пен ақылға байланыстырылған. Оны «ешкімді тыңдама» деп қысқарту өлеңдегі негізді жоғалтады.

Оқу мысалы: пікірді тыңдау, тексеру, өз жұмысыңды орындау және қажет жерде көмек сұрау бір-біріне қарсы емес. Сайтта өзіңе сену жауапкершілікпен бірге түсіндіріледі.

6.3. Мінез және тұрақтылық

«Отыз екінші сөздегі» мінезді сақтау ойы білімнің тек жиналуына емес, оның берік ұсталуына да қатысты. «Әсемпаз болма әрнеге» еңбекті анық басумен, өз орныңды табумен байланыстырады.

Оқу мысалы: бір күн өте көп оқып, кейін мүлде қарамай қоюдың орнына, шамаңа сай жұмысты тұрақты орындап көру. Бұл — осы сайттың оқу тәжірибесі; Абай белгілеген уақыт кестесі емес.

6.4. Адал еңбек

«Малға достың мұңы жоқ малдан басқа» өлеңінде «Еңбекті сат, ар сатып неге керек?» деген сұрақ бар. Ол еңбек пен ардың бағасын қатар ойлауға мүмкіндік береді.

Оқу мысалы: байқауға өзге адамның жұмысын өз атыңнан ұсыну нәтиже әкелсе де, еңбектің авторын жасырады. Біздің жағдаят талдауымызда нәтижемен бірге оған жеткен тәсіл де қаралады.

Өзіңнен есеп алу

Не істедің, нені өзгертесің?

Оқу мақсаты: өзін айыптауға емес, әрекетті байқауға және келесі қадамды нақтылауға үйрену.

«Он бесінші сөз» есті адамның өзінен есеп алуын айтады. Сұрақ өміріңнің уақытын қалай өткізгеніңе және қандай іс жасағаныңа қатысты қойылады. «Отыз бірінші сөз» естігенді ұмытпау жолдарын, «Он тоғызыншы сөз» естіп, көріп, ұғып үйренудің маңызын түсіндіреді.

Күнделікке арналған төрт сұрақ

1. Бүгін қандай нақты іс жасадым?

2. Оған не түрткі болды және ол кімге қалай әсер етті?

3. Қай тұсты дұрыс орындадым, қай тұсты қайта қарауым керек?

4. Келесі жолы қандай шағын әрекет жасаймын?

Бұл төрт сұрақ — Абайдың өз сөйлемдері емес, он бесінші сөзге сүйеніп жасалған оқу құралы.

Дәлдік мысалы

Жалпы баға: «Мен жаман оқушымын».

Нақты байқау: «Бүгін топтық жұмыста сөзді бөліп жібердім. Екі адамның пікірін тыңдамадым. Келесі кездесуде өз ұсынысымды айтпас бұрын олардың ойын сұраймын».

Екінші жазба әрекет пен түзету жолын көрсетеді; оны талқылау оңайырақ.

Өзгеріс туралы жазба

«Жоспарым орындалмады» → «Қандай кедергі болды?» → «Нені азайтуға не өзгертуге болады?» → «Келесі қадамым қандай?».

Мақсат — өзіңе тұрақты таңба тағу емес, істің себебі мен салдарын түсіну. Бұл — осы бөлімнің әдістемелік ұстанымы.

Ұғымдар сөздігі

Анықтамалар — осы бөлімдегі мәтіндерді оқуға арналған қысқа түсіндірмелер; ұғымдардың барлық тарихи мағынасын түгел қамтымайды.

Толық адам: осы бөлімде Абай мәтіндеріне сүйеніп оқылатын адамдық кемелдену мұраты.
Кемелдену: қабілет пен мінезді жетілдіруге ұмтылу.
Ақыл: ойлау, ұғыну, салыстыру мүмкіндігі.
Қайрат: іске жұмсалатын жігер, табандылық.
Жүрек: қарастырылған мәтіндерде әділет, рақым, мейіріммен байланысты адамгершілік бағдар; анатомиялық мағынамен ғана шектелмейді.
Ғылым: білім мен таным; 17-сөзде төреші ретінде кейіптелген.
Әділет: шешім мен әрекетте негізді, адал өлшем ұстану.
Рақым: жанашырлық, мейірім.
Шапқат: рақым, мейірім мағынасындағы тарихи сөз.
Махаббат: қарастырылған шығармаларда сүю, ықылас, ізгілікке не білімге ынтықтық мағыналарында келеді.
Талап: мақсатқа, үйренуге ұмтылыс.
Еңбек: күш жұмсап істелген іс.
Терең ой: мәнді, себепті, салдарды байыптау.
Қанағат: бардың қадірін білу, орынсыз тойымсыздықты тежеу.
Нысап / ынсап: шектен аспау, әділ өлшемді сақтау.
Ар: адамның өз ісінің адалдығына қатысты ішкі жауапкершілік өлшемі.
Ұят: қарастырылған мәтіндерде теріс іс пен адамдық өлшемге қатысты сезім.
Нәпсі: адамның құмарлығы мен тілегі; осы тақырыпта өзін тежей алумен байланысты оқылады.
Жәуанмәртлік: 38-сөзде сидқ, кәрәм, ақыл арқылы түсіндірілетін ұғым; пайдаланылған нұсқада «жауанмарттік» деп жазылған.
Сидқ: шыншылдық, шынайылық; Абай осы үзіндіде әділетпен байланыстырады.
Кәрәм: жомарттық, ізгілік; Абай осы үзіндіде шапқатпен түсіндіреді.
Үш сүю: «Алланың өзі де рас, сөзі де рас» өлеңіндегі Алланы, адамзатты және әділетті сүю бағыттары.
Имани гүл: осы өлеңде үш сүюге қатысты айтылған атау; «иманигүл» түрінде де қолданылады.
Ниет: әрекетке бағыт беретін ой, мақсат.
Ықылас: ынта, көңілдің берілуі.
Ыждағат: тиянақты күш салу.
Ғибрат: ой салатын өнеге, сабақ.
Мизан: таразы, өлшем; «Ғылым таппай мақтанбада» ақылға қатысты бейне.
Ниһаят: шек, аяқталу.
Ниһаятсыз: шексіз.
Инсаният: адамдық, адамшылық.
Ғақил: ақылды, парасатты адам мағынасындағы тарихи сөз.

Жиі қойылатын сұрақтар

Толық адам ілімі Абайдың жеке бір кітабы ма?

Бұл бөлімде атау Абайдың бірнеше өлеңі мен қара сөзіндегі адам болу мәселесін байланыстырып түсіндіру үшін қолданылады. Негізгі мәтіндер мен зерттеуші жүйелеуі бөлек көрсетілген.

«Толық адам» деген сөз Абайдың өзінде бар ма?

Иә. Осы кітапханадағы 38-сөз үзіндісінде «толық адам делінеді» тіркесі бар. Оның діни-адамгершілік контексті бірге беріледі.

Жүрек билесе, ақыл не үшін керек?

17-сөз ақылды да, қайратты да жоймайды. Ғылым үшеуінің басын қосуды айтады. Жүректегі бағдар сол бірліктің ішінде қаралады.

Қанағатты адам биік мақсат қоймай ма?

Өлеңде талап пен қанағат бір асыл істер қатарында тұр. Оқу түсіндірмесінде мақсат пен еңбекті сақтай отырып, орынсыз тойымсыздықты тежеу ретінде салыстырылады.

Бұл бөлім менің адамгершілігіме баға бере ме?

Жоқ. Тапсырмалар мәтінді түсінуді, ұғымдарды ажыратуды және шешімді дәлелдеуді тексереді. Күнделік — өз байқауың үшін.

Діни ұғымдарды неге алып тастамаған?

Олар қарастырылған шығармалардың мағынасына кіреді. Сайт оларды тарихи мәтін ретінде түсіндіреді; тапсырмаға жауап беру үшін жеке сеніміңді жариялау қажет емес.

Сайттағы мектеп жағдайлары Абайдың өз мысалдары ма?

Жоқ. Олар осы бөлім үшін жасалған қазіргі оқу мысалдары. Абайдың авторлық мәтіні арнайы белгіленген.

Барлық қара сөз осында бар ма?

Бұл бөлімнің кітапханасында тақырыпқа таңдалған жеті қара сөз толық, 38-сөзден үш үзінді берілген. Қалғанын сайттың «Қара сөздері» бөлімінен оқуға болады. 38-сөздің толық сыртқы дереккөзі М14 карточкасында көрсетілген.

Бір ойды бір іске жалға

Бүгін оқығаныңнан бір ой таңда. Оны қай әрекетте байқап көретініңді жаз. Келесі жолы сол әрекеттің ниеті, тәсілі және салдары туралы өзіңнен сұра.

Мәтінге қайта оралу Жағдаят таңдау Күнделік сұрақтарын ашу Қара сөздеріне өту