Қазақ тілі · Бөлімдер / 7-бөлім
Ойыңды анық жеткіз, өзгені тыңда және пікіріңді дәлелмен қорға.
Нәтижелер осы браузерде сақталады.
Бұл бөлімде сыпайы сұрақ қоюды, қарсы пікірді түсінуді, дәлелді бағалауды және шағын пікірталасқа қатысуды жаттықтырасың.
Нәтиже қай тақырыпты қайталау керегін ұсынады; тақырыптарды жаппайды және баға қоймайды.
Сөйлеуде сөздің мағынасын, әңгіме мақсатын және тыңдаушыны ескер. Күрделі сөзді көп қолдану ойды өздігінен анық етпейді. Тыңдаушыға қажет ақпаратты беріп, түсініксіз терминді түсіндір.
Осы жаттығулардағы ұсыныстар: бір негізгі ойдан баста; оны мысалмен аш; сөйлемдеріңді байланыстырып айт. Дауысыңды тыңдаушыға естілетіндей таңда, негізгі ойдан кейін кідіріс жаса. Дауыс қаттылығы дәлелдің дұрыстығын анықтамайды.
Оқу тапсырмасына арналған құрастырылған жағдаят
Бұлыңғыр: «Ана нәрсені сол жаққа қойып, кейін істей салайық».
Нақты: «Кітаптарды терезе жанындағы үстелге қояйық. Содан кейін олардың атауын тізімге жазамыз».
Екінші нұсқада зат, орын және әрекет анық. Бұл оқу мысалы; нақты сөйлесуде «ана нәрсе» ортақ контексте түсінікті болуы мүмкін.
Сәлемдесу, өтініш, алғыс және кешірім әңгіме жағдайына сай болсын. Сыпайы сөйлеу барлық пікірге келісуді талап етпейді. Адамды кемсітпей, оның тұжырымына қатысты сұрақ қоюға немесе келіспеуге болады.
Оқу тапсырмасына арналған құрастырылған жағдаят
Дана: «Кітап талқылауын тек түстен кейін өткізейік».
Әли: «Мен басқа уақытты да қарастыруды ұсынамын. Түстен кейін қатыса алмайтын оқушылар болуы мүмкін. Оларға қай уақыт ыңғайлы екенін сұрасақ қалай?»
Әли адамның өзін емес, ұсынысты талқылап тұр. Оның сөзі ықтимал жағдайды атайды, нақты сауалнама нәтижесі емес.
Шекара айту үлгісі: «Мені кемсітпей, ұсынысымның өзін талқылауыңды сұраймын». Қорлау жалғасса, әңгімені тоқтатып, мұғалімнен көмек сұрауға болады. Кемсітуді «пікірталастың қалыпты бөлігі» деп қабылдаудың қажеті жоқ.
Сұрақты қарсы жауап дайындау үшін ғана емес, ойды түсіну үшін қой. Сөзді аяқтауға мүмкіндік бер; түсінгеніңді қысқаша қайта айтып, дұрыс ұққаныңды тексер.
Оқу тапсырмасына арналған құрастырылған жағдаят
Дана: «Кітаптарды тақырып бойынша бөлсек, іздеу ыңғайлы болуы мүмкін».
Әли: «Дұрыс түсінсем, сен алдымен кітапты табуды жеңілдетуді ұсынып тұрсың. Солай ма?»
Дана: «Иә. Бірақ әр кітапқа қысқа ұсыныс қоюға да қарсы емеспін».
Қайта айтуда өзгенің ойын күшейтіп не өзгертіп жіберме. «Ыңғайлы болуы мүмкін» дегенді «міндетті түрде бәріне тиімді» деп жеткізу дұрыс емес.
Осы бөлімдегі жауап үлгісі: ұстаным → себеп → мысал не дерек → олардың байланысы.
Оқу тапсырмасына арналған құрастырылған жағдаят
«Топтық жұмыста міндеттерді алдын ала бөлісуді ұсынамын. Себебі әр қатысушы не дайындайтынын біледі. Мысалы, бір оқушы мәтіннен дерек іздеп, екіншісі жоспар жасай алады. Бұл әрекеттерді келісу бір жұмысты байқамай қайталауды азайтуға көмектесуі мүмкін».
Бұл — ықтимал оқу мысалы. Ол нақты өлшенген нәтиже немесе барлық топқа кепілдік емес.
«Меніңше» пікірі өздігінен дәлел болмайды. Дерек қолдансаң, қайдан алынғанын және нені растайтынын көрсет. Дәлел бір мәселені растап, басқа мәселені ашық қалдыруы мүмкін.
Тексерілетін тұжырымды пікірден ажырат. «Бұл тәсіл маған ұнайды» — бағалау. «Сауалнамаға 12 адам жауап берді» — тексерілетін тұжырым, бірақ оның рас екенін дерекпен анықтау қажет.
Оқу тапсырмасына арналған құрастырылған жағдаят
Оқу жағдайында 12 қатысушыдан сауалнама алынды: 7-еуі түстен кейінгі уақытты, 3-еуі таңғы уақытты таңдады, 2-еуі уақытты маңызды емес деп көрсетті.
Бұл сандар тек осы ойдан құрылған сауалнамаға қатысты.
«Осы 12 қатысушының жетеуі түстен кейінгі уақытты таңдады» — берілген дерекке сай. «Мектептегі барлық оқушы түстен кейін келгісі келеді» — осы дерекпен расталмайды.
Бұл тізім толық логика курсы емес. Тұжырымның өзін және оған қатысты негізді тексер.
Қарсы пікірді әуелі дұрыс түсіндір. Содан кейін қай тұсына келісетініңді, қай тұсына қосымша дәлел керегін айт. Қажет болса, ұсынысты өзгерт.
Оқу тапсырмасына арналған құрастырылған жағдаят
Дана: «Әр кітапқа ұсыныс жазайық».
Әли: «Бірақ барлық кітапқа бірден жазуға уақыт жетпеуі мүмкін».
Дана: «Уақыт мәселесін ескерейік. Алдымен бес кітапқа ұсыныс дайындап, қанша жұмыс қажет екенін байқасақ қалай?»
Бес кітап — осы оқу сценарийіндегі сынақ көлемі, әмбебап норма емес.
Дана қарсылықты жоққа шығармай, ұсынысты ықшамдап отыр. Бұл шешімнің міндетті түрде тиімді екенін кейін тексеру керек.
Осы жаттығуға арналған құрылым: тақырып пен ұстаным → екі негізгі негіз → қорытынды немесе сұрақ. 60–90 секунд — тек ұсынылған жаттығу ұзақтығы.
Жатқа айту міндетті емес. Жоспарға қарауға болады. Қатысушының акцентін, сөйлеу ерекшелігін, көзге тік қарауын немесе тез сөйлеуін білім мен мәдениеттің өлшемі етпе. Жаттығудың мақсаты — мазмұн мен түсінікті байланыс.
Бұл бөлімдегі пікірталас — ортақ сұраққа қатысты әртүрлі ұстанымды негіздеп, сұрақпен тексеруге арналған талқылау. Мақсат әрдайым қарсы адамды жеңу емес: айырманы түсіну және шешімге қажетті деректі анықтау да нәтиже болуы мүмкін.
Оқу ережелері: тақырыптан шықпау; сөз кезегін сақтау; адамның өзін емес, ұсынысты талқылау; негізді көрсету; түсінбегенде сұрау; дерек жетпесе мойындау.
Қорытындыда келісім, келіспеушілік және келесі тексерілетін сұрақ бөлек айтылсын. Барлық қатысушы келіспесе, «бәрі келісті» деп жазба.
Дайын оқу жағдаяттары: бұл тірі сұхбаттасушымен чат емес. Жауаптан кейін түсіндірмені оқып, басқа нұсқаны да салыстырып көр.
Оқу тапсырмасына арналған құрастырылған жағдаят
Дана: «Қысқа ұсыныстар кітап таңдауға көмектесуі мүмкін».
Әли: «Алдымен тақырыппен бөлу кітапты табуға көмектесуі мүмкін».
Дана: «Екеуін бірге сынап көрейік».
Әли: «Қолдаймын. Бірақ қай тәсілдің қандай пайдасы бар екенін бөлек байқау үшін сынақ жоспарын нақтылайық».
Оқу тапсырмасына арналған құрастырылған жағдаят
Сен ұсыныстың себебін түсіндіріп жатқанда, сыныптасың: «Мұның бәрі қажет емес!» деп сөзіңді бөлді.
Оқу тапсырмасына арналған құрастырылған жағдаят
Сыныптасың: «Бұл тәсілді оқушылардың 90 пайызы қолдайды» деді, бірақ дереккөзін атамады.
Оқу тапсырмасына арналған құрастырылған жағдаят
Дана: «Телефонды тапсырмаға қажет кезде қолданайық».
Әли: «Демек, сен сабақта бәрі үнемі телефонмен отырсын дейсің».
Телефон туралы мектептің нақты ережесін бұл диалогтан шығара алмаймыз.
Бұл — жоспар, сөйлеуді сен жазбасыз-ақ өзің не серігіңмен бірге жасайсың. Сайт дауысты жазбайды және талдамайды; жазбаша жаттығу ауызша дағдыны толық тексермейді.
Алдымен өзің жауап бер. Содан кейін карточканы аш. Бұл — өзіңді бағалау, емтихан ұпайы емес.
Әр сұрақта бір дұрыс жауап бар. 16 сұрақ, әр дұрыс жауап — 1 ұпай. Бұл нақты сөйлеген сөзіңнің толық бағасы емес.