Тыныс алу және логоформула
Дұрыс тыныс алуды және сөйлеу формулаларын меңгереміз — таза әрі жатық сөйлеудің негізі
Сөйлеу тынысы деген не?
Сөйлеу тынысы — әдемі әрі жатық сөйлеудің негізі. Жай тыныс алу мен сөйлеу кезіндегі тыныс — екеуі екі түрлі. Сөйлегенде біз мұрынмен қысқа және терең жұтып, аузбен ұзақ және біркелкі дем шығарамыз. Дұрыс тыныс — сөзіңді жатық, паузасыз әрі шаршамай айтуға көмектеседі. Әсіресе кекеш, дикциясы әлсіз балаларға өте маңызды.
Дұрыс тыныс алудың 5 ережесі
- 1Мұрынмен жұту, аузбен дем шығару. Мұрын — ауаны жылытады әрі тазалайды
- 2Терең әрі тыныш жұт — иығың көтерілмесін, тек құрсақ көтерілсін
- 3Дем шығару жұтудан 2-3 есе ұзақ болуы керек
- 4Ауа біркелкі шықсын — қатты үрме, кенеттен шығармай
- 5Сөйлемнің ортасында қосымша ауа жұтпа — сөйлемді бір тыныспен айт
Тыныс тренажёрі
Қарапайым жаттығу: 4 секунд жұт — 2 секунд ұста — 6 секунд шығар. Шеңбер ұлғайғанда — жұт, кішірейгенде — дем шығар.
Тыныс жаттығулары
Қызықты тыныс жаттығулары — балалар оңай орындай алады әрі ойынға айналады:
Алақанға жанып тұрған шам деп көзіне елестет. Ұзақ әрі біркелкі үрле — жалын тыныш қозғалсын, өшіп қалмасын.
Терең жұт — содан соң қиял шарын үрлеп көрсет. Ауаны ұзақ әрі біркелкі шығар. Шарик үлкен болсын!
Гүл иіскеп жатқандай мұрынмен терең жұт. Сонан кейін «Аах, қандай хош иіс!» деп ұзақ айт.
Үстелге қауырсын немесе мақта қой. Үрлеп оны үстелдің бір шетінен екіншісіне жеткіз. Күшпен емес, ұзақ үрле.
Терең жұтып, ұзақ «Ж-ж-ж-ж...» дыбысын шығар — ара сияқты. Қанша уақыт созуға болады?
«Чу-чу-чу...» немесе «Ту-ту-ту...» — поезд сияқты қысқа әрі ырғақты дем шығар. Алдымен баяу, содан жылдамырақ.
Логоформула деген не?
Логоформула — бір тыныспен айтылатын дыбыс пен буын тізбегі. Ол сөйлеу тынысын дамытады, дауысты бекітеді, сөзді жатық айтуға үйретеді. Әр формуланы баяу әрі біркелкі бір тыныспен айт.
Пайдалы кеңестер
- 1Күн сайын 5-7 минут жаттық — таңертең немесе оқу алдында
- 2Толық қарын болса — жаттықпа. Тамақтан кейін 1-2 сағат күт
- 3Желдетілген, таза ауалы бөлмеде жаттық
- 4Бас айналған сезім болса — тоқта, қалыпты тыныспен демал
- 5Формуланы алдымен баяу, кейін біртіндеп жылдамдат
- 6Жаттығудан кейін сөйлеп көр — сөзіңнің жатықтығын байқа