01
Қысқаша танысу
Абай Құнанбайұлы — қазақтың ақыны, ойшылы, ағартушысы, аудармашысы және сазгері. Оның азан шақырып қойған есімі — Ибраһим. Абай қазақ жазба әдебиетінің дамуына үлкен үлес қосты. Шығармаларында білім, еңбек, әділет, адам мінезі мен қоғам өмірі туралы ой қозғады.
Азан шақырып қойған есімі
Ибраһим
Өмір сүрген жылдары
1845–1904
Туған өңірі
Шыңғыстау
Білім алған қаласы
Семей
Оқыған медресесі
Ахмет Риза медресесі
Жерленген жері
Жидебай
02
Балалық шағы және отбасы
Абай Шыңғыстау өңірінде дүниеге келді. Оның балалық шағы қазақтың әңгімесі, аңыздары мен жырлары айтылатын ортада өтті. Отбасының тәрбиесі мен ел ішіндегі сөз өнері болашақ ақынның қалыптасуына ықпал етті.
-
Зере — әжесі
Зере немересіне аңыз-ертегілер айтып, халықтың рухани мұрасымен таныстырды. Оның әңгімелері Абайдың сөз өнеріне қызығушылығын оятқан ортаның бір бөлігі болды.
-
Ұлжан — анасы
Ұлжан сөз қадірін білетін, тапқырлық пен шешендік дәстүрі бар ортадан шыққан. Абай анасының тәрбиесін көріп өсті.
-
Құнанбай — әкесі
Құнанбай Өскенбайұлы ел басқарған, Қарқаралы округінің аға сұлтаны болған. Ол Абайды жас кезінен ел ісіне араластырып, басқару жұмыстарына баулыды.
?Ойлан
Сенің қызығушылықтарыңа отбасыңдағы кім немесе қандай оқиға әсер етті?
03
Білімге құштарлық
-
Алғашқы сауат
Абай ауылдағы Ғабитхан молдадан сауат ашты. Кейін білімін жалғастыру үшін Семейге барды.
-
Семейдегі оқу
Ахмет Риза медресесінде оқып, араб және парсы тілдеріндегі әдебиетпен танысты. Медреседегі оқуымен қатар орыс мектебіне де қосымша қатысты.
-
Өздігінен іздену
Абай оқу орнынан кеткеннен кейін де білім іздеуін тоқтатпады. Шығыс ақындарын, орыс әдебиетін оқып, дүниетанымын кеңейтті.
?Сұрақ
Абайдың білім алуы медреседен кейін тоқтады ма? Жауабыңды мәтіндегі дерекпен дәлелде.
Өзіңді тексер
Жоқ, тоқтаған жоқ. Мәтінде Абай оқу орнынан кеткеннен кейін де білім іздеуін тоқтатпағаны айтылады: ол Шығыс ақындарын, орыс әдебиетін оқып, дүниетанымын кеңейтті.
04
Ел ісі және өмір тәжірибесі
Абай әкесінің қасында жүріп, ел басқару ісімен танысты. Адамдар арасындағы дауларды, халықтың тұрмысын және қоғамдағы қайшылықтарды жақыннан көрді.
1875–1878 жылдары Қоңыр-Көкше болысында болыс қызметін атқарды. Ел ісіне қатысуы оның қоғамдық тәжірибесінің маңызды бөлігі болды.
?Ойлан
Адамдардың тұрмысын жақыннан білу ақынға не үшін маңызды болуы мүмкін?
Бұл сұрақтың бір ғана дұрыс жауабы жоқ. Өз ойыңды түсіндір.
05
Ақынның рухани әлемі
Абайдың шығармашылық дүниетанымы қазақ мәдениетімен, Шығыс және Батыс әдебиетімен байланыста қалыптасты.
-
Қазақтың мәдени мұрасы
Ауыз әдебиеті, аңыздар, жырлар және шешендік сөздер.
-
Шығыс әдебиеті
Низами, Науаи, Хафиз сияқты ақындардың шығармалары.
-
Орыс және Батыс әдебиеті
Пушкин, Лермонтов және басқа авторлардың шығармаларымен танысу, оқу және аудару тәжірибесі.
06
Жидебай — ақын өмірінің бір мекені
Жидебай — Абайдың өмірімен тығыз байланысты тарихи мекен. Ақын өмірінің соңғы кезеңін осында өткізді. Ол 1904 жылы дүниеден өтіп, Жидебайда жерленді.
Абай тұрған үй кейін музейге айналды. Жидебайдағы музей-үй 1945 жылы, ақынның туғанына жүз жыл толуына орай ұйымдастырылды.
07
Өмір белестері
Кезеңді басып, қысқаша сипаттамасын оқы.
1845 жыл
Абай Шыңғыстау өңірінде дүниеге келді.
Балалық шағы
Зере мен Ұлжанның тәрбиесінде өсіп, Ғабитхан молдадан сауат ашты.
Семейдегі оқу
Ахмет Риза медресесінде білім алды, орыс мектебіне қосымша қатысты.
Ел ісіне араласуы
Әкесінің қасында басқару жұмыстарымен танысты.
1875–1878 жылдар
Қоңыр-Көкше болысында болыс қызметін атқарды.
Шығармашылық кезеңі
Өлеңдер, аудармалар, әндер мен қара сөздер арқылы ойларын жеткізді.
1904 жыл
Дүниеден өтіп, Жидебайда жерленді.
08
Біліміңді тексер
09
Абайдың өмірінен қандай ой түйдің?
✎Қорытынды тапсырма
Абайдың өмірінен бір дерек таңда. Оның саған неліктен маңызды екенін 3–5 сөйлеммен түсіндір.
Көмекші сұрақтар:
- Қай деректі таңдадың?
- Ол неліктен назарыңды аударды?
- Оны өз өміріңмен қалай байланыстырасың?