01
Сөз бен әуен бірге сөйлейді
Әнді танығанда үш сұрақты ажырат: сөзін кім жазған, әуені кімге тиесілі, оны кім орындап отыр? Абайдың өз өлеңдерімен бірге аудармаға байланысты ән мәтіндері де бар. Бір өлең әртүрлі әуенмен, бір әуен әртүрлі мәтінмен айтылып жетуі мүмкін. Орындау нұсқасын білу осы айырманы көруге көмектеседі.
02
Әнді қалай зерттейміз?
- 1Атауын және авторлық мәліметін қара.
- 2Мәтінді оқып, түсінбеген сөзді анықта.
- 3Жазба болса, кімнің орындауы екенін тірке.
- 4Әуенге, тынысқа, сөз екпініне назар аудар.
- 5Естіген мәтінді әдеби мәтінмен салыстыр.
- 6Өз пікіріңді нақты жолмен не естілген белгімен дәлелде.
Жазба болмаса, мәтінді мәнерлеп оқып зерттеуге болады. Мәнерлеп оқуды түпнұсқа әннің әуені деп көрсетпе.
03
Үш түрлі авторлық
- Сөз авторыөлеңді жазған адам.
- Әуен авторымузыканы шығарған адам; нұсқа туралы ескертуі болуы мүмкін.
- Орындаушысол жазбада әнді айтып тұрған адам.
Қосымша ұғым: өңдеуші — шығармаға аспаптық не орындаушылық өңдеу жасаған адам. Аудиодағы дауысты есту сөз авторының дауысы сақталғанын білдірмейді.
04
Неліктен бірнеше нұсқа бар?
Музыкалық мұра ауызша таралып, әр орындаушының айтуында өзгерістерге ұшыраған. Сол себепті бір атаудың әр жазбасында әуендік өрнек, сөз реті не қайталау өзгеше болуы мүмкін. Айырманы байқау үшін орындаушысы мен дереккөзін бірге қара. Әр өзгешелікті қате деп, ал кез келген көне жазбаны өзгермеген авторлық түпнұсқа деп жариялама.
05
Әндер каталогы
24 — М. О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының «Абайдың музыкалық мұрасы» каталогындағы позициялар саны. Бұл «Абайдың барлық әні тек 24» деген сөз емес.
Сәйкес ән табылмады. Басқа сөзбен іздеп көр.
06
Оқу бағыттары
Алғаш танысу
Мақсат — бейне, сезім және сөзді естуді салыстыру.
Желсіз түнде жарық айКөзімнің қарасыҚараңғы түнде тау қалғып
Әнші мен тыңдаушы
Мақсат — сөздің құны мен тыңдау мәдениетін талдау.
Сегіз аяқӨзгеге, көңілім, тоярсыңКөңіл құсы құйқылжыр шартарапқа
Хаттармен әңгіме
Бұл — сайттың оқу реті, Пушкин романының толық мазмұны емес.
Татьянаның хатыОнегиннің жауабыОнегиннің хатыТатьянаның жауабыОнегиннің өлердегі сөзі
Мінезге үңілу
Мақсат — мысқылдың нысанасы мен әрекетті бағалау.
Авторлықты тексеру
Мақсат — мәтін, әуен және атрибуцияны ажырату.
07