Бұл — адамның өзін, өз қасиеттерін, қабілеттерін және әрекеттерін қалай қабылдайтыны. Ол сенімділікке, қарым-қатынасқа, мақсат таңдауға және қиындықтарға қарсы әрекетке әсер етеді.
Өзін-өзі бағалау — өзіңе деген қарым-қатынасың
Өзіне сенімді адам — «ең үздік» дегенді білдірмейді. Бұл — өзінің күшті жақтарын білетін және кемшіліктерін қабылдайтын адам.
Өзін-өзі бағалау дегеніміз не?
Өзін-өзі бағалау — өзің туралы өзіңнің ойың. Өз қасиеттеріңді, қабілеттеріңді және әрекеттеріңді қалай қабылдайтыныңды білдіреді.
Қарапайым тілмен: өзіңді жақсы адам, қабілетті деп санайсың ба, нелердің қолыңнан келетіні және әлі келмейтінін білесің.
Өзін-өзі бағалау мынаған әсер етеді:
💪 Сенімділік — өзіңді қалай ұстайсың
🤝 Қарым-қатынас — өзгелермен қалай тіл табысасың
🎯 Мақсат таңдау — неге батылдығың жетеді
🌟 Қиындықтарға қарым-қатынас — жалғастырасың ба әлде бас тартасың ба
Өзін-өзі бағалау түрлері
Өзін-өзі бағалау үш түрлі болады:
Түрі
Қалай көрінеді
🔽 Төмен
«Мен бәрінен жаманмын», «Менде ештеңе шықпайды»
⚖️ Барабар
«Мен өз күшті жақтарым мен кемшіліктерімді білемін»
🔼 Жоғары
«Мен бәрінен үздікпін», «Маған кеңес керек емес»
🎯 Қайсысы пайдалы?
Ең пайдалысы — барабар өзін-өзі бағалау. Бұл «өзіңді мінсіз санау» дегенді білдірмейді — бұл өзіңді шынайы көру және өзіңе сыйластықпен қарау.
Өзін-өзі бағалау неден қалыптасады
Өзін-өзі бағалау әртүрлі «кірпіштерден» біртіндеп қалыптасады:
👨👩👧
Жақын адамдардың қарым-қатынасы — ата-ананың не айтатыны, оларға деген көзқарасы
🏫
Мектептегі тәжірибе — жетістіктер, бағалар, мұғалімдермен қарым-қатынас
👫
Құрбыларымен қарым-қатынас — достардың қолдауы, өзгелердің реакциясы
🏆
Жеке жетістіктер — өзің не істей алғаның
💭
Ішкі дауыс — өзіңе өзің не дейтінің
🔑 Маңызды
Өзін-өзі бағалау өзгеруі мүмкін. Қазір ол төмен болса — бұл мәңгілік емес. Оны дамытуға болады.
Сау өзін-өзі бағалаудың белгілері
✅
Өзін қабылдайды
Барлық жақтарымен
🎯
Мақсат қояды
Жаңаны байқаудан қорықпайды
💪
Бас тартпайды
Сәтсіздіктен соң да жүреді
🤝
Өзгелерді сыйлайды
Бірақ өзін ренжітуге жол бермейді
🗣
«Жоқ» дей алады
Қаламаған жағдайда
🌱
Қателіктерден үйренеді
Сабырмен әрі қарай жүреді
Сау өзін-өзі бағалауға не кедергі
Бұл — өзін-өзі бағалауды жиі төмендететін ой қателіктері. Егер мұндай ойларды өзіңде байқасаң — оларды ауыстырып көр.
🚫 «Бәрі немесе ештеңе»
«Бестік алмасам, мен сәтсізге ұшырадым»
✓ Шынайылық: төрттік те — жақсы нәтиже
🚫 Жалпылау
«Менде ешқашан ештеңе шықпайды»
✓ Шынайылық: бір сәтсіздік — барлығы солай болады дегенді білдірмейді
🚫 Салыстыру
«Бәрінде шығады, тек менде шықпайды»
✓ Шынайылық: әркімнің өз жолы бар. Сен тек нәтижені көресің, оның артындағы еңбекті емес
🚫 Өзін-өзі сынау
«Менде ештеңе шықпайды»
✓ Шынайылық: өзіңмен жақын досыңмен сөйлескендей сөйлес
🚫 «Ой оқу»
«Барлығы мені оғаш деп ойлайды»
✓ Шынайылық: басқалардың не ойлайтынын білу мүмкін емес
Сау өзін-өзі бағалауды қалай дамытуға болады
1
Жетістіктеріңді байқа. Күн сайын бүгін орындалған 3 жақсы нәрсені есіңе алып жүр (тіпті кішкене болса да).
2
Өзіңмен мейіріммен сөйлес. Қателік жіберсең — өзіңе жақын досыңа айтатындай айт: «Ештеңе етпейді, келесі жолы шығады».
3
Кішкене мақсат қой. Әр орындалған іс — бұл сенімділікке қосымша.
4
Ұнайтын іспен айналыс. Сүйікті іспен айналысқанда — өзін-өзі бағалау өзі-өзінен өседі.
Қателіктерге сабырмен қара. Қателіктер — оқудың бір бөлігі. Тіпті ең табысты адамдар да қателескен.
7
Жаңаны үйрен. Әр жаңа білік — өзін-өзі бағалауға «+1».
Өзгелермен салыстыру
Әлеуметтік желілерде адамдар тек ең жақсыны көрсетеді: әдемі суреттер, жетістіктер, мінсіз өмір. Ал біз оны өзіміздің күнделікті өмірімізбен салыстырамыз — мұнда көңіл-күй де нашар, сәтсіздіктер де болады. Осыдан өзін-өзі бағалау зардап шегеді.
Не көмектеседі:
📱 Есте сақта: әлеуметтік желілер — «витрина», шынайы өмір емес
📈 Өзіңді өзгелермен емес, кешегі өзіңмен салыстыр
🌿 Әлеуметтік желілер көңіл-күйіңді бұзса — олардан демал
💡 Есте сақта
Сен біреу сияқты болуға міндетті емессің. Сенің құндылығың лайктардың және жазылушылардың санына байланысты емес.
💬 Ересекпен қашан сөйлесу керек
Кейде өзің туралы ойлар тым ауыр болады, оларды жалғыз жеңу қиын. Көмек сұрау — қалыпты және күшті әрекет.
Жақын адаммен сөйлес, егер:
Өзіңді «бәрінен жаман» деп жиі ойлайсаң
Менде ештеңе шықпайды деп ойлайсаң
Қателесуден қорқып, жаңа нәрсе байқаудан қашсаң
Өзіңді өзгелермен салыстырып, көңілсізденсең
Біреу сені үнемі кемсітсе немесе сынаса
Өзіңді ұнатпасаң
Кімге жүгінуге болады:
👨👩👧 Ата-ана немесе жақын туыстар
👩🏫 Мектеп психологі немесе сынып жетекшісі
Балалар мен жасөспірімдерге арналған сенім телефоны
150
Қоңырау тегін және құпия
🌱
Сен қандай болсаң, сондай күйіңде құнды адамсың. Мінсіз болудың қажеті жоқ — өзің болып, әр күн сайын жақсара түсуге тырысқан жетіп жатыр.
