9-сынып · 8-сабақ
Радиоактивтілік. Ядролық реакциялар
1Қызықты
☢ Кейбір атомдар тұрақсыз — олар өздігінен ыдырайды және сәуле шығарады. Бұл — радиоактивтілік. Қауіпті, бірақ пайдалы да!
Радиоактивтіліксіз медицина (рентген, химиотерапия), ядролық энергетика болмас еді.
2Негізгі идея
Радиоактивтілік және оның түрлері
Радиоактивтілік — тұрақсыз атом ядроларының өздігінен ыдырауы. 1896 жылы А. Беккерель ашты. Үш түрлі сәуле болады:
α (альфа): ауыр бөлшектер (гелий ядросы), қағаз тоқтатады. β (бета): жылдам электрондар, металл тоқтатады. γ (гамма): ЭМ толқын, тек қалың қорғасын тоқтатады.
3Көрсету
Сәулелердің өту қабілеті
Альфа қағазбен тоқтайды. Бета — алюминиймен. Гамма — қалың қорғасынмен ғана.
4Формула
Жартылай ыдырау периоды
N(t) = N₀ · (1/2)^(t/T)
N₀ Бастапқы ядро саны
N t уақыттан кейін
T Жартылай ыдырау периоды
Уран-238 жартылай ыдырауы — 4,5 миллиард жыл! Йод-131 — небәрі 8 күн.
5Мысал
Шешілген есеп
Есеп
Зат жартылай ыдырау периоды 10 жыл. 20 жылдан кейін бастапқы 100 г заттан қанша қалады?
- Берілген: N₀ = 100 г, T = 10 жыл, t = 20 жыл
- t/T = 20/10 = 2 — яғни екі рет жартылады
- 100 → 50 (10 жыл) → 25 г (20 жыл)
Жауап: 25 г қалады
6Өзіңді тексер