7-сынып · 7-сабақ
Қысым. Архимед заңы
1Қызықты
🚢 Неге үлкен теміржол кемесі суда қалқиды, ал кішкене тас бірден батады? Жауап — Архимед күшінде.
2200 жыл бұрын Архимед бұл құпияны ашты — ванна шегінен су құйылған кезде.
2Негізгі идея
Қысым және Архимед күші
Қысым — бетке түсетін күш. Бір кірпіш үстелге жатса — кең бет аз қысым, тігінен қойылса — кішкене бет көп қысым жасайды.
Архимед заңы: сұйыққа батырылған денеге жоғары бағытталған күш әсер етеді. Бұл күш — ығыстырылған сұйықтың салмағына тең.
3Көрсету
Қалай дене қалқиды немесе батады?
Дене тығыздығы сұйықтан аз болса — қалқиды (ағаш). Көп болса — батады (темір).
4Формула
Архимед күшінің формуласы
F = ρ · g · V
F Архимед күші Н
ρ Сұйық тығыздығы кг/м³
g Еркін құлау үдеуі 10 м/с²
V Дененің батқан көлемі м³
Қысым формуласы: p = F / S. СИ бірлігі — Паскаль (Па).
5Мысал
Шешілген есеп
Есеп
Тастың көлемі 0,002 м³. Ол суға толық батырылған. Архимед күшін табыңыз (ρ_су = 1000, g = 10).
- Берілген: V = 0,002 м³, ρ = 1000 кг/м³, g = 10
- F = ρ · g · V = 1000 · 10 · 0,002
- F = 20 Н
Жауап: F = 20 Н
6Өзіңді тексер