9-сынып · 5-сабақ
Механикалық тербелістер мен толқындар. Дыбыс
1Қызықты
🎸 Гитарада ішек тербеледі — біз дыбыс естиміз. Гитарашы саусақ басады — әр ішек өз жиілігінде тербеледі, өз нотасын береді.
Тербелістер — табиғаттың негізгі құбылыстарының бірі. Дыбыс, жарық, радио — бәрі толқындар.
2Негізгі идея
Тербелістер, толқындар, дыбыс
Тербеліс — қайталанатын қозғалыс (маятник, серіппе, ішек). Сипаттамалары: амплитуда (А) — ауытқу шамасы, период (Т) — бір толық тербеліс уақыты, жиілік (ν) — секундтағы тербеліс саны.
Дыбыс — серпімді ортада (ауа, су) таралатын тербеліс толқыны. Адам құлағы 16 Гц-тен 20 000 Гц-ке дейінгі дыбысты естиді. Ғарышта дыбыс жоқ — себебі ауа жоқ.
3Көрсету
Тербеліс параметрлері
Амплитуда — толқынның биіктігі. Период — бір тербеліс уақыты. Жиілік ν = 1/T.
4Формула
Период мен жиіліктің байланысы
T = 1 / ν
T Период с
ν Жиілік Гц
λ Толқын ұзындығы: λ = v·T м
Дыбыс жылдамдығы ауада ≈ 340 м/с, суда ≈ 1500 м/с, болатта ≈ 5100 м/с.
5Мысал
Шешілген есеп
Есеп
Маятниктің периоды 0,5 секунд. Жиілігі қандай?
- Берілген: T = 0,5 с
- ν = 1 / T = 1 / 0,5
- ν = 2 Гц
Жауап: ν = 2 Гц
6Өзіңді тексер