11-сынып · 3-сабақ
Геометриялық оптика. Линзалар
1Қызықты
🔬 Көзілдірік, фотоаппарат, телескоп, микроскоп, тіпті біздің көзіміз — олардың бәрінде линзалар бар. Олар жарықты қалай басқарады?
Линзалар — жарықтың сыну заңына негізделген. Олар жарықты бір нүктеде жинай немесе таратады.
2Негізгі идея
Линзалар және фокус
Екі түрі бар: жинағыш (дөңес, ортасы қалың) — параллель сәулелерді бір нүктеге жинайды; шашыратқыш (ойыс, шеті қалың) — таратады. Фокус (F) — сәулелер жиналатын нүкте.
Линзаның оптикалық күші D = 1/F. Бірлігі — диоптрия (1 дптр = 1 м⁻¹). Жинағыш үшін D > 0, шашыратқыш үшін D < 0. Көзілдіріктің "+2" немесе "−3" — диоптриямен.
3Көрсету
Жинағыш линза
Параллель сәулелер дөңес линзадан өтіп — бір фокус нүктесіне жиналады.
4Формула
Жұқа линзаның формуласы
1/F = 1/d + 1/f
F Фокус қашықтығы м
d Затқа дейінгі қашықтық м
f Бейнеге дейінгі қашықтық м
D Линза күші: D = 1/F дптр
Бейне нақты немесе жалған болуы мүмкін. Лупа арқылы көрген кезде бейне ұлғайылған және жалған.
5Мысал
Шешілген есеп
Есеп
Линзаның фокус қашықтығы 0,5 м. Оптикалық күші қандай?
- Берілген: F = 0,5 м
- D = 1 / F = 1 / 0,5
- D = 2 дптр
Жауап: D = +2 дптр (жинағыш)
6Өзіңді тексер