9-сынып · 2-сабақ
Ньютон заңдары
1Қызықты
🚀 Автобус кенет тоқтаса, біз неге алға ұшамыз? Ракета неге ұшады? Қозғалыстың барлық сұрағына 3 қарапайым заң жауап береді — Ньютон заңдары.
Исаак Ньютон 1687 жылы бүкіл механиканың негізін салды. 300 жыл бойы бұл заңдар ешқашан жоққа шықпады.
2Негізгі идея
Үш заң — бүкіл механика
1-заң (инерция): егер денеге күш әсер етпесе, ол тыныш күйде немесе бір қалыпты қозғалыста болады. Сондықтан автобуста тоқтағанда денеміз әрі қарай қозғалуға тырысады.
2-заң: F = m·a — күш массаны үдеуге көбейту. 3-заң: әр әсерге қарсы әсер бар, шамасы тең, бағыты қарама-қарсы. Сондықтан газ артқа ұшса — ракета алға ұшады.
3Көрсету
Үш заңның мысалдары
Үш заң бір-бірін толықтырады. Олардың арқасында біз барлық қозғалысты түсінеміз.
4Формула
Ньютонның 2-заңы
F = m · a
F Тең әрекетті күш Н
m Масса кг
a Үдеу м/с²
Үдеу күшке тура пропорционал, массаға кері пропорционал. Бір кездейсоқ — масса көп, үдеу аз.
5Мысал
Шешілген есеп
Есеп
5 кг денеге 20 Н күш әсер етеді. Үдеуі қандай?
- Берілген: m = 5 кг, F = 20 Н
- F = m·a, сондықтан a = F/m
- a = 20 / 5 = 4 м/с²
Жауап: a = 4 м/с²
6Өзіңді тексер