10-сынып · 1-сабақ
Кинематика. Векторлар
1Қызықты
🧭 "Адам 5 км жүрді" — қайда қарай? Солтүстікке? Шығысқа? Бағыт маңызды. Сондықтан физикада векторлар қолданылады.
10-сыныптағы кинематика — векторлық тұрғыда қарастырады. Бұл — жоғары математика түрі.
2Негізгі идея
Скаляр және вектор
Скаляр шама — тек шамасы бар (масса, температура, уақыт, жол). Сандармен жазылады.
Векторлық шама — шамасы мен бағыты бар (жылдамдық, үдеу, күш, импульс, орын ауыстыру). Стрелкамен бейнеленеді. Векторларды қосуға, шегеруге болады — параллелограмм ережесі бойынша.
3Көрсету
Векторларды қосу
Екі вектор қосылады — нәтиже параллелограммның диагоналы.
4Формула
Жол және орын ауыстыру
S = √(x² + y²)
S Орын ауыстыру модулі м
x X бойынша құрауыш м
y Y бойынша құрауыш м
Жол — бүкіл траектория ұзындығы (скаляр). Орын ауыстыру — бастапқы мен соңғы нүкте арасындағы вектор.
5Мысал
Шешілген есеп
Есеп
Адам 3 м солтүстікке, содан кейін 4 м шығысқа жүрді. Жалпы орын ауыстыру шамасы қандай?
- Берілген: x = 4 м, y = 3 м
- Пифагор теоремасы: S = √(x² + y²)
- S = √(16 + 9) = √25 = 5 м
Жауап: S = 5 м
6Өзіңді тексер