10-сынып · 6-сабақ
Жылу машиналары
1Қызықты
🚗 Автокөліктің қозғалтқышы — жылу машинасы. Бензин жанады, газ ұлғаяды, поршень итеріледі. Биз жүреміз! Бірақ неге барлық энергия пайдаға айналмайды?
Жылу машиналары — өркениетіміздің негізі. Олардың арқасында өндіріс, көлік, электр станциялар жұмыс істейді.
2Негізгі идея
Жылу машиналары және ПӘК
Жылу машинасы — жылуды механикалық жұмысқа айналдыратын құрылғы. Қозғалтқыш, бу турбинасы, реактивті қозғалтқыш — барлығы жылу машиналары.
ПӘК (η) — машинаның тиімділігі: пайдалы жұмыс/алынған жылу. Ол 100% бола алмайды! Жылудың бөлігі қашуы керек (термодинамиканың 2-заңы).
3Көрсету
Жылу машинасының жұмыс істеуі
Машина: жылу алады (Q₁), жұмыс жасайды (A), қалдық жылу шығарады (Q₂). Q₁ = A + Q₂.
4Формула
ПӘК формуласы
η = A / Q₁
η Пайдалы әсер коэф.
A Пайдалы жұмыс Дж
Q₁ Алынған жылу Дж
η әрқашан < 1 (немесе < 100%). Бензин қозғалтқышы — 25%, бу турбинасы — 40%, ядролық — 35%.
5Мысал
Шешілген есеп
Есеп
Қозғалтқыш 1000 Дж жылу алды, 300 Дж жұмыс жасады. ПӘК қандай?
- Берілген: Q₁ = 1000 Дж, A = 300 Дж
- η = A / Q₁ = 300 / 1000
- η = 0,3 = 30%
Жауап: η = 30%
6Өзіңді тексер