9-сынып · 3-сабақ
Бүкіләлемдік тартылыс заңы
1Қызықты
🍎 Алма Ньютонның басына түсті — деген аңыз бар. Бірақ ол алмадан көп нәрсе шығарды: Ай неге Жерге құламайды? Барлық массасы бар нәрсе бір-бірін тартады!
Бүкіл Әлемдегі денелер бір-бірін тартады. Бұл — гравитация.
2Негізгі идея
Тартылыс күшінің заңы
Бүкіләлемдік тартылыс заңы: екі массасы бар дене бір-бірін тартады. Күш массалардың көбейтіндісіне тура пропорционал, ал қашықтықтың квадратына кері пропорционал.
Сондықтан Жер бізді тартады (ауырлық), Ай Жерді тартады (толқындар), ал Күн планеталарды тартады (орбиталар). Тартылыс — Әлемнің "желімі".
3Көрсету
Күн жүйесіндегі тартылыс
Күн планеталарды тартады, олар орбита бойынша қозғалады. Жер де солай Айды ұстайды.
4Формула
Тартылыс күшінің формуласы
F = G · m₁m₂ / r²
F Тартылыс күші Н
G Гравитациялық тұрақты 6,67·10⁻¹¹
m Массалар кг
r Қашықтық м
G — табиғаттың әмбебап тұрақтысы. Ол барлық жерде бірдей.
5Мысал
Шешілген есеп
Есеп
Екі дене 1 м қашықтықта тартылады күшпен F. Қашықтық 2 м-ге өзгерсе, күш қандай болады?
- Заң: F ~ 1/r²
- Қашықтық 2 есе артты (1→2)
- Күш 2² = 4 есе АЗАЯДЫ
Жауап: F жаңа = F / 4
6Өзіңді тексер