10-сынып · 8-сабақ
Тұрақты ток. Толық тізбек үшін Ом заңы
1Қызықты
🔋 Батареяның өзінде де кедергі бар! Сондықтан 8-сыныптағы Ом заңы (I = U/R) шын мәнінде толық емес. Толық тізбекте формула басқа.
10-сыныпта біз көзді (батарея, генератор) толығырақ қарастырамыз. ЭҚК ұғымы пайда болады.
2Негізгі идея
ЭҚК және ішкі кедергі
ЭҚК (ε) — электр қозғалтқыш күші — көздегі зарядты қозғалтатын энергия. Бірлігі: вольт (В). Бұл — батареяның "максимум" кернеуі.
Көздің ішінде де ішкі кедергі (r) бар. Сондықтан тізбекте: жалпы кедергі = сыртқы R + ішкі r. Толық тізбек үшін Ом заңы: I = ε / (R + r).
3Көрсету
Толық тізбек
ЭҚК зарядтарды тізбекте айналдырады. Жалпы кедергі — сыртқы R мен ішкі r.
4Формула
Толық тізбек үшін Ом заңы
I = ε / (R + r)
I Ток күші А
ε ЭҚК В
R Сыртқы кедергі Ом
r Ішкі кедергі Ом
Қысқа тұйықталу — R ≈ 0. Сонда I = ε/r — өте үлкен ток, көзді бұзады!
5Мысал
Шешілген есеп
Есеп
Батарея ε = 9 В, r = 1 Ом. Оған R = 8 Ом резистор жалғанды. Ток күші қандай?
- Берілген: ε = 9 В, R = 8 Ом, r = 1 Ом
- I = ε / (R + r) = 9 / (8 + 1)
- I = 9 / 9 = 1 А
Жауап: I = 1 А
6Өзіңді тексер