7-сынып · 6-сабақ
Үйкеліс күші
1Қызықты
🛷 Мұзда жүру неге қиын? Себебі мұздың бетінде үйкеліс өте аз. Ал құмда — өте көп үйкеліс.
Үйкеліс — біздің өмірімізде үнемі әрекет ететін күш. Онсыз жүре де алмас едік!
2Негізгі идея
Үйкеліс деген не?
Үйкеліс күші — денелердің жанасу беттерінде пайда болатын, қозғалысқа қарсы бағытталған күш. Ол қозғалысты тежейді.
Үйкелістің 3 түрі бар: тыныштық үйкелісі (заттың орнынан қозғалуға тосқауыл), сырғанау (ағаш үстелде жылжуы), домалау (доңғалақтың айналуы — ең аз үйкеліс).
3Көрсету
Қандай беттер үйкелісі күштірек?
Мұз — аз үйкеліс, құм — көп. Бұдырлы беттер бір-біріне ілінеді.
4Формула
Үйкеліс күші
F = μ · N
F Үйкеліс күші Н
μ Үйкеліс коэф.
N Қысым күші Н
μ жұмсақ беттер үшін аз (мұз — 0,02), бұдырлы беттер үшін үлкен (резеңке-асфальт — 0,7).
5Мысал
Шешілген есеп
Есеп
Жәшіктің салмағы 200 Н, үйкеліс коэффициенті μ = 0,3. Жәшікті жылжыту үшін қандай күш керек?
- Берілген: N = 200 Н, μ = 0,3
- F = μ · N = 0,3 · 200
- F = 60 Н
Жауап: F = 60 Н
6Өзіңді тексер