11-сынып · 1-сабақ
Электромагниттік индукция
1Қызықты
🧲 Магнитті катушкаға салып алып шығарсаң — амперметр ауытқиды! Қозғалатын магнит токты тудырады. Бұл — электромагниттік индукция.
Майкл Фарадей 1831 жылы бұл құбылысты ашты. Оның арқасында бүкіл электр энергетика қалыптасты.
2Негізгі идея
Индукция және Ленц заңы
ЭМ индукция — магнит ағыны өзгергенде контурда ЭҚК және ток пайда болады. Магнит ағыны Φ = B · S — магнит өрісі мен бет ауданының көбейтіндісі.
Ленц заңы: индукция тогы өзін тудырған өзгеріске қарсы әсер етеді. Бұл — энергияның сақталу заңының салдары. Генераторлар, трансформаторлар осы принципке негізделген.
3Көрсету
Фарадей тәжірибесі
Магнитті катушкаға кіргізсең/шығарсаң — ағын өзгереді — ток пайда болады.
4Формула
Фарадей заңы
ε = -ΔΦ / Δt
ε Индукция ЭҚК В
ΔΦ Ағынның өзгерісі Вб
Δt Уақыт интервалы с
"−" таңбасы — Ленц заңының көрсеткіші. Магнит ағынының жылдамдық өзгеруі неғұрлым жоғары — ЭҚК соғұрлым күштірек.
5Мысал
Шешілген есеп
Есеп
Магнит ағыны 0,1 секундта 0,02 Вб-ге өзгерді. Индукция ЭҚК қандай?
- Берілген: ΔΦ = 0,02 Вб, Δt = 0,1 с
- |ε| = ΔΦ / Δt = 0,02 / 0,1
- |ε| = 0,2 В
Жауап: ε = 0,2 В
6Өзіңді тексер