8-сынып · 4-сабақ
Электрлендіру. Электр өрісі
1Қызықты
⚡ Шашты тарасаң — тарақ кейде шашты тартады. Ал шарды свитерге үйкесең — қабырғаға жабысады! Бұл — электрлендіру.
Денелер бір-бірімен үйкелгенде заряд алады. Заряд — табиғаттың негізгі қасиеті.
2Негізгі идея
Зарядтар және электр өрісі
Зарядтың екі түрі бар: оң (+) және теріс (−). Аттас зарядтар тебіседі, әртүрлі зарядтар тартысады.
Зарядтың айналасында электр өрісі болады. Бұл — басқа зарядтарға күш беретін көрінбейтін аймақ. Бірлігі: Кулон (Кл).
3Көрсету
Зарядтардың өзара әсері
Бір аттас зарядтар бір-бірін итереді. Әртүрлілер магниттік сияқты тартады.
4Формула
Кулон заңы (қарапайым түрде)
F = k · q₁ · q₂ / r²
F Күш Н
q Зарядтар Кл
r Қашықтық м
k Тұрақты сан ≈ 9·10⁹
Күш зарядтарға тура, қашықтықтың квадратына кері пропорционал. Қашықтық 2 есе артса — күш 4 есе азаяды.
5Мысал
Шешілген есеп
Есеп
Екі дене 2 м қашықтықта. Олардың арасындағы күш қанша болады, егер қашықтық 1 м болса (бастапқы күш F)?
- Кулон заңы: F ~ 1/r²
- Қашықтық 2 есе азайды (2→1)
- Күш 2² = 4 есе АРТАДЫ
Жауап: F жаңа = 4F
6Өзіңді тексер