10-сынып · 2-сабақ
Динамика. Табиғаттағы күштер
1Қызықты
⚙ Барлық қозғалысты күштер басқарады. Бірақ табиғатта қанша түрлі күш бар? Ғалымдар олардың бәрін 4 негізгі күшке біріктірді.
Бұл — Әлемдегі ең тереңгі идея: ұялы телефонның жұмысы, жұлдыздардың жарығы, біздің тыныс алуымыз — бәрі 4 күштен туындайды.
2Негізгі идея
Табиғаттағы 4 негізгі күш
Барлық күштер 4 түрге бөлінеді: гравитациялық (тартылыс), электромагниттік (электр, магнит, жарық), күшті ядролық (ядроны ұстайды), әлсіз ядролық (радиоактивтілік).
Күнделікті өмірде көбінесе ауырлық пен серпімділік (резеңке, серіппе) — олар бәрі ЭМ табиғатты. Үйкеліс те — ЭМ.
3Көрсету
Үш күштің салыстыруы
Күнделікті өмірдегі үш күш: ауырлық, серпімділік, үйкеліс. Олардың формулалары әр түрлі, бірақ табиғаты — ЭМ.
4Формула
Гук заңы (серпімділік)
F = -k · x
F Серпімділік күші Н
k Қаттылық коэффициенті Н/м
x Серіппенің деформациясы м
"−" таңбасы — күш деформацияға қарама-қарсы бағытталған, әр кезде серіппе бастапқы күйге қайтуға тырысады.
5Мысал
Шешілген есеп
Есеп
Қаттылығы 200 Н/м серіппе 5 см созылды. Серпімділік күші қандай?
- Берілген: k = 200 Н/м, x = 5 см = 0,05 м
- |F| = k · x = 200 · 0,05
- |F| = 10 Н
Жауап: F = 10 Н
6Өзіңді тексер