9-сынып · 7-сабақ
Атом құрылысы
1Қызықты
⚛ Атом — заттың ең кіші бөлшегі деп ойлаған. Бірақ ХХ ғасырда оның өзі құрамды болып шықты! Ішінде күмәнді әлем бар.
Бір атом өте кіші — миллиметрдің 10 миллионнан бір бөлігі. Бірақ оның құрылысы тұтас Күн жүйесіне ұқсас!
2Негізгі идея
Атом құрылысы
Атом үш бөлшектен тұрады. Ортада — ядро, оның ішінде протондар (+) мен нейтрондар (0). Айналасында — электрондар (−) айналады.
Ядро өте кіші, бірақ ауыр — атомның массасының 99,9%. Электрондар жеңіл, бірақ кең орынды алады. Атомда протон саны = электрон саны (нейтрал).
3Көрсету
Атомның құрылысы
Ядро ортада, электрондар орбиталарда айналады. Бұл — Резерфорд моделі (1911).
4Формула
Атомның сипаттамалары
A = Z + N
A Массалық сан
Z Протон саны (зарядт. сан)
N Нейтрон саны
Z химиялық элементті анықтайды (мысалы: Z=1 — сутегі, Z=6 — көміртек, Z=8 — оттегі).
5Мысал
Шешілген есеп
Есеп
Оттегі атомында 8 протон бар. Массалық саны 16. Нейтрондар саны қанша?
- Берілген: Z = 8, A = 16
- A = Z + N, сондықтан N = A − Z
- N = 16 − 8 = 8
Жауап: N = 8 нейтрон
6Өзіңді тексер