Эмоциялар
мен сезімдер
Өз эмоцияларыңды байқауды, олардың себептерін түсінуді және сезінгеніңді сабырлы түрде білдіруді үйрен.
Эмоциялар мен сезімдер дегеніміз не?
Эмоциялар — бұл сенімен дәл қазір болып жатқан жағдайға қысқа реакциялар. Мысалы: бестік алдың — қуандың, досыңды кездестірдің — жымиды́ң, ойында жеңілдің — ренжідің. Эмоциялар тез пайда болады және тез өзгереді.
Сезімдер — терең әрі ұзақ толғаныстар. Олар бірден емес, уақыт өте келе қалыптасады. Мысалы: анаға деген махаббат, достық, үй жануарына деген бауырмалдық.
🔑 Қарапайым тілмен айтсақ: эмоция — қысқа, сезім — ұзақ. Екеуі де маңызды, екеуі де қажет.
Негізгі эмоциялар
Ғалым Пол Экман 6 негізгі эмоцияны атап өтті, олар бүкіл әлем адамдарында бар:
Бұл эмоциялардың барлығы — қалыпты жағдай. «Жаман» немесе «жақсы» эмоциялар болмайды. Әр эмоция саған бір нәрсе туралы айтады.
✨ Қызықты дерек: күлкі кез келген елде бірдей көрінеді — Жапонияда, Бразилияда немесе Қазақстанда. Эмоциялар — адамдардың әмбебап тілі.
Айырмашылығы қандай?
Мысал: сен қандай да бір жағдайға байланысты анаға ренжуің мүмкін (бұл эмоция), бірақ сонда да оны өте жақсы көресің (бұл сезім). Эмоция мен сезім әртүрлі болуы мүмкін — бұл қалыпты.
Эмоциялар бізге не үшін керек?
Эмоциялар — табиғат барлық адамдарға берген пайдалы құрал. Олар сигналдар сияқты жұмыс істейді және сенің ішіңде не болып жатқанын ескертеді:
Өз эмоцияларыңды қалай байқауға болады
Эмоцияларыңмен не істеу керек
😡 Ашуланған кезде:
• Бірнеше рет терең тыныстап-демал
• Бір нәрсе айтудан бұрын ішіңнен 20-ға дейін сана
• Чатта хабарлама жазып, бірден жауап берме — тыныштала бер
• Су ішуге, бетіңді жууға немесе үндемей тұруға болады
😢 Мұңайған кезде:
• Жақын адаммен — анаңмен, әкеңмен, досыңмен сөйлес
• Сүйікті музыкаңды тыңда немесе жақсы мультфильм көр
• Сезімдеріңді қағазға сурет немесе мәтін түрінде жазып көр
😰 Толқығанда (мысалы, бақылау жұмысы алдында):
• Тыныс алу жаттығуын жаса: 4 санағанша демал, 4 санағанша дем шығар
• Алдын ала дайындал — материалды қайталап шық
• Толқуың туралы сенім артатын ересек адамға айт
Эмпатия — өзгелерді түсіну
Эмпатия — басқа адамның не сезінетінін түсіну қабілеті.
Эмпатияны қалай дамытуға болады:
• Адам сөйлеген кезде мұқият тыңда
• Бет әлпеті мен көңіл-күйіне назар аудар
• «Сен қалай сезініп тұрсың?» деп сұра
• Айыптамай қолда: «бекерден-бекер уайымдама» дегеннің орнына «түсінемін, саған қазір қиын» деп айт
Мысал: досың бағасы үшін көңілсіз жүр. Эмпатия — бірден кеңес беру емес, алдымен тыңдау және қолдау.
Эмоционалды интеллект
Эмоционалды интеллект — мынадай білік:
Эмоционалды интеллект өмірде өте маңызды. Ол достасуды, отбасында және мектепте қарым-қатынас жасауды жеңілдетеді. Бұл білікті дамытуға болады — бұлшықет сияқты жаттықтыруға болады. Эмоцияларға неғұрлым көп көңіл бөлсең, оларды соғұрлым жақсы түсіне бастайсың.
- Көңілің ұзақ уақыт жабыңқы және ештеңе қуантпайды
- Жиі толқисың және тыныштана алмайсың
- Ұйқтау қиын немесе тәбет жоқ
- Бір нәрсе қатты алаңдатады, бірақ оны қалай шешу керектігін білмейсің
- Тек тыңдағаны келеді
- 👨👩👧 Ата-ана немесе жақын туыстар (әже, ата, үлкен аға немесе апа)
- 👩🏫 Мектеп психологі немесе сынып жетекшісі