01 · Кіріспе
Эволюция деген не?
Эволюция — тірі ағзалардың ұзақ уақыт бойы біртіндеп өзгеру процесі. Жер бетіндегі тіршілік 3,5 миллиард жыл бұрын пайда болған.
Эволюциялық идеялар Ламарк, Дарвин, Уоллес сияқты ғалымдардың еңбектерінде дамыды.
02 · Дарвин теориясы
Дарвиннің эволюция теориясы
Чарльз Дарвин 1859 жылы "Түрлердің пайда болуы" еңбегін жариялады. Негізгі идеясы — табиғи сұрыпталу.
Эволюцияның негізгі факторлары:
- Тұқым қуалаушылық өзгергіштігі — әр организм бірегей
- Тіршілік үшін күрес — ресурстар шектеулі
- Табиғи сұрыпталу — ең бейім организмдер тіршілік етеді ("survival of the fittest")
03 · Дәлелдер
Эволюцияның дәлелдері
- Палеонтологиялық — қазба қалдықтар, өтпелі формалар (археоптерикс)
- Эмбриологиялық — эмбриондардың ұқсастығы
- Анатомиялық — гомологты мүшелер (адам қолы, кит қанаты)
- Биогеографиялық — түрлердің таралуы
- Молекулалық — ДНҚ салыстыру (адам мен шимпанзе ДНҚ-сы 98% ұқсас)
04 · Микроэволюция
Микроэволюция
Түр шегіндегі эволюция: популяциядағы аллельдердің жиілігі өзгереді.
Жаңа түрлердің пайда болуына әкеледі (түр түзілу, спецификация).
05 · Макроэволюция
Макроэволюция
Түр деңгейінен жоғары эволюциялық өзгерістер: жаңа туыстар, отрядтар, кластар пайда болады.
Миллион жылдар бойы жүреді.
06 · Антропогенез
Адамның шығу тегі
Антропогенез — адамның эволюциялық дамуы. Адам мен шимпанзенің ортақ арғы атасы 6-7 миллион жыл бұрын өмір сүрген.
Адам эволюциясы кезеңдері:
- Австралопитектер (4-2 млн жыл)
- Шеберлік адам — Homo habilis (2 млн)
- Тік жүруші адам — Homo erectus (1,8 млн)
- Неандерталь — Homo neanderthalensis (400-40 мың)
- Қазіргі адам — Homo sapiens (300 мың — қазір)