01 · Кіріспе
Экология деген не?
Экология — биологияның ағзалар мен қоршаған орта арасындағы өзара байланыстарды зерттейтін саласы. Терминді 1866 жылы Эрнст Геккель енгізді.
Қазіргі заманда экология тек ғылыми пән емес, адамзаттың өмір сүруін қамтамасыз ететін практикалық сала.
02 · Экожүйелер
Экожүйе ұғымы
Экожүйе — тірі ағзалар (биоценоз) мен олардың тіршілік ортасының (биотоп) бір тұтас бірлестігі.
Экожүйе компоненттері:
- Продуценттер — органикалық зат түзушілер (өсімдіктер)
- Консументтер — тұтынушылар (жануарлар)
- Редуценттер — ыдыратушылар (бактериялар, саңырауқұлақтар)
03 · Қоректік тізбек
Қоректік тізбек
Энергия мен заттардың экожүйеде бір ағзадан екіншіге өту жолы.
Шөп → Қоян → Түлкі → Қыран
Энергияның тек 10%-ы келесі деңгейге өтеді.
04 · Биосфера
Биосфера
Жер бетіндегі тіршілік ортасы. Терминді В.И. Вернадский енгізді.
Атмосфераның бір бөлігін, бүкіл гидросфераны және литосфераның жоғарғы қабатын қамтиды.
05 · Экологиялық мәселелер
Жаһандық экологиялық мәселелер
- Климаттың өзгеруі — жылыжай газдары, мұздықтардың еруі
- Озон қабатының жұқаруы — фреондар, ультракүлгін сәуле
- Орман шапшаңдылығы — оттегі азаюы, түрлер жоғалуы
- Су ластануы — пластик, химикаттар
- Биоалуандылықтың жоғалуы — күніне 100-ге жуық түр жойылады
- Шөл болу — топырақтың құнарсыздануы
06 · Қоршаған ортаны қорғау
Қоршаған ортаны қорғау
Не істеуге болады:
- Қоқысты сұрыптау және қайта өңдеу
- Энергияны үнемдеу
- Қалпына келетін энергия көздерін пайдалану (күн, жел)
- Орман отырғызу
- Қорықтар мен ұлттық саябақтар құру
- Қызыл кітапқа енгізілген түрлерді қорғау
Қазақстанда 13 мемлекеттік қорық пен 14 ұлттық саябақ бар.