Ботаника деген не?
Ботаника — биологияның өсімдіктерді зерттейтін саласы. Бұл ғылым өсімдіктердің құрылысын, тіршілік ету процестерін, көбеюін, дамуын және Жер бетінде таралуын зерттейді.
Ботаника басқа биологиялық пәндерден кең көлемді: ол молекулалық деңгейден (жасуша ішіндегі реакциялар) бастап, экожүйе деңгейіне дейін (өсімдіктер қауымдастығы) барлық деңгейлерді қамтиды.
Өсімдік жасушасы
Өсімдік жасушасы — өсімдік ағзасының негізгі құрылымдық және функционалдық бірлігі. Жануар жасушасынан негізгі айырмашылықтары бар:
- Жасуша қабырғасы — целлюлозадан тұратын қатты қабат, форманы сақтайды
- Хлоропластар — фотосинтез жүретін органоидтар, хлорофилл бар
- Орталық вакуоль — жасуша көлемінің 80%-ын алатын ірі қуыс
- Пластидтер — қор заттарын сақтайды (крахмал, майлар)
Өсімдік мүшелері
Вегетативті мүшелер:
- Тамыр — қоректік заттар сіңіреді, өсімдікті бекітеді
- Сабақ — су мен заттарды тасымалдайды
- Жапырақ — фотосинтез, газ алмасу
Генеративті мүшелер: гүл, жеміс, тұқым.
Фотосинтез процесі
Фотосинтез — өсімдіктердің күн сәулесі энергиясын пайдаланып, көмірқышқыл газ бен судан органикалық заттар (глюкоза) түзу процесі.
Жер бетіндегі бүкіл оттегінің көзі — өсімдіктер мен балдырлардағы фотосинтез.
Өсімдіктердің көбеюі
Өсімдіктер екі негізгі жолмен көбейеді:
- Жыныссыз көбею — споралар арқылы (мүктер, папоротниктер) немесе вегетативті жолмен (пиязшықтар, түйнектер, тамыр сабақтар)
- Жыныстық көбею — гаметалардың қосылуы арқылы. Гүлді өсімдіктерде бұл тозаңдану мен ұрықтану процестері
Өсімдіктер систематикасы
Өсімдіктер әлемі бөлімдерге бөлінеді:
- Балдырлар — алғашқы өсімдіктер, суда өмір сүреді
- Мүктер — тамыры жоқ, ылғалды жерлерде өседі
- Папоротниктер — тамыры, сабағы, жапырағы бар, споралармен көбейеді
- Жалаңаш тұқымдылар — қарағай, шырша секілді ине жапырақтылар
- Жабық тұқымдылар (гүлділер) — өсімдіктердің ең дамыған тобы