Ілияс Жансүгіров — Бес арыс, Үш бәйтерек
Örleu Бөлімдер
Үш бәйтерек

ІлиясЖансүгіров

Күйдің әсерін, тұлпардың тағдырын және туған жердің көркін сөзбен қалай жеткізуге болады? Ілияс шығармаларын танып, ақынның бейнелі тілін зертте.

  • 1894 — 1938
  • Поэзия
  • Проза
  • Драматургия
  • Аударма
Ілияс Жансүгіровтің портреті

Ілияс кім?

  • Ақын
  • Жазушы
  • Драматург
  • Журналист
  • Аудармашы
  • Ұстаз

Ол ұстаздық қызмет атқарып, баспасөзде жұмыс істеді.

Оның әдеби мұрасы поэмаларды, өлеңдерді, прозалық және драмалық шығармаларды қамтиды.

Бөлімді меңгерген соң:

  • өмір жолындағы негізгі кезеңдерді атайсың;
  • «Құлагер» мен «Күйші» поэмаларын ажыратасың;
  • табиғат суретіндегі бейнелі сөздерді табасың;
  • кейіпкер туралы пікіріңді мәтінмен негіздейсің.

Өмір жолындағы маңызды кезеңдер

  1. 1894

    Жетісудағы Ақсу өңірінде дүниеге келді.

  2. 1922

    «Тілші» газетінде қызмет атқарды.

  3. 1925–1928

    Мәскеудегі Коммунистік журналистика институтында оқыды.

  4. 1928

    «Сағанақ» өлеңдер жинағы жарық көрді.

  5. 1929–1931

    «Еңбекші қазақ» газетінде жұмыс істеді.

  6. 1934

    «Әдебиет майданы» журналының редакторы болып бекітілді.

  7. 1938

    Саяси қуғын-сүргін құрбаны болды.

Ойлан: баспасөзде жұмыс істеу жазушыға адамдардың өмірін зерттеуге қалай көмектесе алады? Бұл сұраққа өз пайымыңмен жауап бер; оны Ілиястың жеке ойы ретінде ұсынба.

Негізгі шығармалары

  • «Құлагер»ПоэмаАқан сері мен тұлпар тағдыры
  • «Күйші»ПоэмаӨнер және еркіндік
  • «Күй»ПоэмаМузыканы сөзбен бейнелеу
  • «Дала»ПоэмаКеңістік пен оқиға байланысы
  • «Жолдастар»РоманАдам өмірі және қоғамдық өзгерістер
  • «Жетісу суреттері»Өлеңдер цикліТуған жер табиғатын суреттеу

«Оқу бағыты» осы бөлімдегі тапсырмалардың мақсатын көрсетеді.

«Құлагер»: тұлпар тағдыры және адам әрекеті · поэма

Поэмада Ақан сері мен оның Құлагер атты жүйрігінің тағдыры бейнеленеді. Бәйге оқиғасы, Батыраштың қызғанышы және Құлагердің қазасына байланысты Ақанның қайғысы шығарманың маңызды желілерін құрайды.

Оқырман сұрағы: автор тұлпар тағдырын баяндау арқылы адамдардың қандай мінездерін көрсетеді?

Мәтінмен жұмыс

  1. Құлагерді сипаттайтын бір үзіндіні таңда.
  2. Батыраштың әрекеті немесе сөзі берілген тұсты тап.
  3. Ақанның сезімін көрсететін жолдарды белгіле.
  4. Осы үш үзінді арасында қандай байланыс бар екенін түсіндір.

Дәлел үлгісі: Мен кейіпкердің әрекетін деп бағалаймын. Себебі мәтінде көрсетілген.

Есте сақта: поэмадағы кейіпкер бейнесі — көркем бейне. Шығармадағы оқиғаны тарихи дерек ретінде қолдану үшін оны басқа дереккөздермен салыстыру қажет.

Поэма · 1934

«Күйші»: өнердің әсері

Поэмада өнер, еркіндік пен тәуелділік, махаббат пен зұлымдық мәселелері көтерілген.

Зертте: поэмадан күй орындалатын бір эпизодты таңда. Ақын музыканың әсерін қалай жеткізеді?
  • Дыбысты, қимылды немесе сезімді білдіретін сөздерді тап.
  • Тыңдаушының күйге дейінгі және кейінгі күйін салыстыр.
  • Эпизодтағы өнердің рөлі туралы қорытынды жаса.

Шағын тапсырма: Күйді естімесек те, мәтін арқылы оның әсерін сезе аламыз, өйткені

«Күй»≠«Күйші» Атауы ұқсас болғанымен, бұл — екі бөлек поэма, бір шығарманың екі атауы емес.
Өлеңдер циклі

«Жетісу суреттері»: табиғаттың сөзбен салынған бейнесі

Шығармада Жетісудың өзендері, таулары, өсімдіктері және жануарлар әлемі бейнеленеді. «Жалпы сын», «Тау суреті», «Жетісуда су суреті» сияқты бөлімдер табиғаттың әр қырын танытады.

Байқап көр: бір бөлімнен шағын үзінді оқып, кестені толтыр.
Ойлан: географиялық анықтамалық пен табиғат туралы көркем мәтіннің мақсаты қалай ерекшеленеді?
Өзің жаз: өзің білетін жерді төрт сөйлеммен суретте. Нақты көріністі ата, бір дыбысты сипатта және өз әсеріңді жеткіз. Бейнелі сөзді орнымен қолдан.
Роман

«Жолдастар»: жеке өмір және қоғам

Романда еңбек адамдарының тұрмыс-тіршілігі, азаттыққа ұмтылысы және 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісіне қатысты оқиғалар бейнеленеді.

Талдау тапсырмасы: бір кейіпкердің өміріндегі өзгерісті таңда. Оның жеке шешіміне қоғамдық жағдай қалай әсер еткенін мәтінге сүйеніп түсіндір.

жағдай→әрекет→салдар

Аудармашылық мұрасы

Ілияс Александр Пушкиннің «Евгений Онегин» романын, сондай-ақ Михаил Лермонтов, Николай Некрасов және басқа қаламгерлердің шығармаларын қазақ тіліне аударды.

Талқыла: аудармашы мәтіннің мағынасымен бірге оның ырғағы мен көңіл күйін жеткізу үшін қандай шешімдер қабылдайды?

Өзіңді тексер

Сұрақ 1 / 5Ілияс қай өңірде дүниеге келген?
Сұрақ 2 / 5Ақан сері мен оның тұлпары қай шығармада бейнеленеді?
Сұрақ 3 / 5«Күйші» қандай жанрға жатады?
Сұрақ 4 / 5Ілиястың романы қайсы?
Сұрақ 5 / 5Табиғат суретін талдағанда қай әрекет пайдалы?

Нәтиже:

Жауаптар мен түсіндірмелер
  1. 1 — А. Ілияс Жетісудағы Ақсу өңірінде дүниеге келген.
  2. 2 — Ә. Ақан сері мен Құлагердің тағдыры «Құлагер» поэмасында бейнеленеді.
  3. 3 — Б. «Күйші» — поэма.
  4. 4 — А. «Жолдастар» — Ілиястың романы.
  5. 5 — Ә. Бейнелі сөзді атаумен бірге оның әсерін түсіндіру қажет.

Қорытынды тапсырма

«Ілияс шығармасында маған ой салған бейне» тақырыбында 5–7 сөйлем жаз. Шығарма атауын көрсет, бір бейнені таңда және оның әсерін мәтіндегі мысалмен түсіндір.

Өзіңді бағала

Ашық тапсырмаларда бір ғана міндетті жауап жоқ. Тұжырымың, мәтіндегі дәлелің және оны түсіндіруің маңызды.