Бейімбет Майлин — Бес арыс, Үш бәйтерек
Үш бәйтерек

БейімбетМайлин

Бір адамның тағдыры арқылы тұтас дәуірді қалай тануға болады? Бейімбет шығармаларын оқып, кейіпкердің сөзінен, әрекетінен және тұрмысынан қоғамдағы өзгерістерді байқа.

  • 1894 — 1938
  • Проза
  • Поэзия
  • Драматургия
  • Баспасөз
Бейімбет Майлиннің портреті

Бейімбет кім?

  • Жазушы
  • Ақын
  • Драматург
  • Ұстаз
  • Журналист

Ол көркем шығармалар жазумен қатар, ұстаздық және журналистік қызмет атқарды, сауат ашуға арналған оқу құралдарын дайындауға қатысты.

Оның шығармаларында мына тақырыптар көрініс табады:

  • ауыл адамдарының өмірі
  • әлеуметтік теңсіздік
  • әйел тағдыры

Бөлімді меңгерген соң:

  • Бейімбеттің өмір жолындағы негізгі кезеңдерді атайсың;
  • шығармаларын жанры бойынша ажыратасың;
  • кейіпкер жағдайы мен оның шешімі арасындағы байланысты түсіндіресің;
  • әдеби пікіріңді мәтінмен дәлелдейсің.

Өмір жолындағы маңызды кезеңдер

  1. 189415 қараша

    Қостанай өңірінде дүниеге келді.

  2. 1911–1915

    Троицк, Қостанай және Уфада білім алды. Ғалия медресесінде оқыды.

  3. 1916–1919

    Мұғалім болып жұмыс істеді.

  4. 1920-жж.

    «Еңбекші қазақ» және «Ауыл» газеттерінде қызмет атқарды.

  5. 1929–1931

    Сауаттылығы төмен оқырмандарға арналған оқу құралдарын шығарды.

  6. 1930-жж.

    «Социалистік Қазақстан», «Ауыл тілі», «Қазақ әдебиеті» басылымдарында жұмыс істеді.

  7. 1937

    Тұтқындалды.

  8. 1938

    Саяси қуғын-сүргін құрбаны болып, ату жазасына кесілді.

Ойлан: жазушының ұстаздық және газеттегі жұмысы адамдардың өмірін зерттеуге қалай көмектесуі мүмкін? Өз пайымыңды өмірбаяндағы бір дерекпен байланыстыр.

Негізгі шығармалары

  • «Шұғаның белгісі»Хикаят
  • «Күлпаш»Әңгіме
  • Мырқымбай туралы шығармаларӨлеңдер циклі
  • «Раушан-коммунист»Повесть
  • «Азамат Азаматыч»Роман
Байқа: «әңгіме», «хикаят» және «роман» атауларының бәрі прозамен байланысты. Оқығанда шығарма көлеміне ғана емес, оқиға мен кейіпкерлердің қалай дамитынына назар аудар.

«Шұғаның белгісі»: махаббат және әлеуметтік кедергі · хикаят

Хикаятта Шұға мен Әбдірахманның қайғылы тағдыры бейнеленеді. Шұға — байдың қызы, Әбдірахман — кедей отбасынан шыққан оқыған жігіт. Олардың махаббатына әлеуметтік теңсіздік пен қоғамдық орта кедергі келтіреді. Шығарма әйел теңдігі мен адамның өз тағдырын таңдау мәселесін көтереді.

Мәтінді оқу

Мәтінмен жұмыс

  1. Шұға мен Әбдірахманды сипаттайтын бір-бір үзіндіні таңда.
  2. Олардың қарым-қатынасына кімнің сөзі немесе әрекеті әсер етеді?
  3. Сол әрекеттің салдарын түсіндір.
  4. Қорытындыңды мәтіндегі нақты дерекпен негізде.

Талдау үлгісі: Кейіпкерлерге кедергі болды. Мұны оқиғасынан байқаймын. Оның салдары

Ойлан: шығарманың атауындағы «белгі» оқиға аяқталғаннан кейін қандай мағынаға ие болады? Жауабыңды хикаяттың соңымен байланыстыр.
Әңгіме

«Күлпаш»: ауыр жағдайдағы таңдау

«Күлпаш» әңгімесі 1921–1922 жылдардағы аштық қасіретін бейнелейді. Кейіпкердің жүдеу тұрмысы, баласы Қалиға қамқорлығы және отбасының амандығына қатысты уайымы шығарманың маңызды тұстарын құрайды.

Зертте: әңгіменің басындағы киім, үй және адамның күйі туралы сипаттамаларды тап. Олар кейіпкердің жағдайын қалай танытады?
Мәтінді оқу

Талдау реті

  • Күлпаш қандай қиындыққа тап болды?
  • Оның шешіміне қандай жағдайлар әсер етті?
  • Шешім қабылдағанда ол кімдерді ойлады?
  • Кейінгі сезімі мен әрекетін мәтін қалай көрсетеді?

Кейіпкерге баға бергенде оның өмір жағдайын ескер. Пікіріңді тек «дұрыс» немесе «бұрыс» деген сөзбен шектемей, себебін түсіндір.

Тарихпен байланыстыр: бұл әңгіменің тарихи аясы — 1921–1922 жылдардағы аштық. Оны 1930-жылдардағы ашаршылықпен бір оқиға деп қарастырма.

Өлеңдер циклі

Мырқымбай: өлеңдердегі кейіпкер

Мырқымбай — Бейімбеттің бірқатар өлеңіндегі кейіпкер. Ол туралы туындылар өлеңдер циклін құрайды.

ЦиклОртақ кейіпкері немесе тақырыбы бар бірнеше шығарманың бірлігі.

Оқу тапсырмасы: Мырқымбай туралы екі өлеңді таңда. Кейіпкердің сөзін, әрекетін және жағдайын салыстыр.
Кейіпкер қандай жағдайда?
Ол не айтады немесе істейді?
Қандай ұқсастық не өзгеріс бар?

Есте сақта: Мырқымбай — әдеби кейіпкер. Кейіпкердің әр сөзін жазушының жеке пікірімен теңестірме.

Повесть пен роман

Повесть

«Раушан-коммунист»

адамның қоғамдық өмірге араласуы

Повесте Раушанның қоғамдық қызметке араласу жолы бейнеленеді.

Талда: Раушанның шешіміне немесе қызметіне қатысты бір эпизодты таңда. Оның әрекетін өзі қалай түсіндіреді? Айналасындағылар қалай қабылдайды? Осы айырмашылықты мәтінмен көрсет.

Шығарманы талдағанда сол дәуірдің қоғамдық жағдайын ескеріп, автордың баяндауын өз бағалауыңнан ажырат.

Роман

«Азамат Азаматыч»

романмен танысу

Үзіндімен жұмыс: бір кейіпкердің сөзін және сол эпизодтағы әрекетін салыстыр. Сөзі мен ісі сәйкес келе ме? Тұжырымыңды екі нақты мысалмен негізде.
Ойлан: адамның мінезін танытуда автор тікелей сипаттаманы, диалогті немесе әрекетті қалай пайдалана алады?

Өзіңді тексер

Сұрақ 1 / 5Бейімбет қай өңірде дүниеге келген?
Сұрақ 2 / 5Шұғаның сүйген жігіті кім?
Сұрақ 3 / 5«Күлпаш» әңгімесінің тарихи аясы қандай?
Сұрақ 4 / 5Мырқымбай туралы өлеңдер өзара қалай байланысады?
Сұрақ 5 / 5Кейіпкердің шешімін талдағанда не қажет?

Нәтиже:

Жауаптар мен түсіндірмелер
  1. 1 — А. Бейімбет Қостанай өңірінде дүниеге келген.
  2. 2 — Ә. Шұғаның сүйген жігіті — Әбдірахман.
  3. 3 — Б. «Күлпаш» 1921–1922 жылдардағы аштық қасіретін бейнелейді.
  4. 4 — А. Мырқымбай туралы өлеңдер ортақ кейіпкер арқылы цикл құрайды.
  5. 5 — Ә. Кейіпкерді бағалау үшін оның әрекетін жағдайымен және салдарымен байланыстыру қажет.

Қорытынды тапсырма

Бір шығарманы таңдап, «Кейіпкер тағдыры маған қандай сұрақ қойды?» тақырыбында 5–7 сөйлем жаз. Оқиғаны қысқаша ата, өз сұрағыңды тұжырымда және мәтіндегі бір мысалмен түсіндір.

Өзіңді бағала

Ашық тапсырмаларда бір ғана міндетті жауап жоқ. Өз пікіріңді кейіпкер сөзімен немесе автор баяндауымен шатастырма.