Өлеңдерінде ел тағдырын, жастық жігерді және адам сезімін жырлаған ақын. Оның өмірі мен шығармаларын танып, поэзиядағы ой мен көркем бейнені талдап көр.
Мағжан Жұмабаев әдеби шығармалар жазумен бірге ұстаздықпен, аудармамен және баспасөздегі жұмыспен айналысты.
Мағжан поэзиясында туған жер, еркіндік, білім және махаббат тақырыптары кездеседі. Оның шығармаларын оқығанда не айтылғанына ғана емес, ойдың қандай бейнелермен жеткізілгеніне де назар аудар.
Қазіргі Солтүстік Қазақстан облысының Сасықкөл жағасында дүниеге келді.
Уфадағы «Ғалия» медресесінде білім алды.
Қазанда «Шолпан» атты алғашқы өлеңдер жинағы жарық көрді.
Омбы мұғалімдер семинариясында оқыды.
Алаш қозғалысына қатысып, қоғамдық қызметке араласты.
Мәскеудегі Жоғары әдебиет-көркемөнер институтында оқыды.
Тұтқындалып, он жылға сотталды.
Босатылып, Қазақстанға оралды.
Саяси қуғын-сүргін кезінде атылды.
Уфа → Омбы → Мәскеу. Хронологияда осы қалалардағы оқу кезеңдері көрсетілген. Бұл тізім ақын білім алған барлық орынды қамтымайды.
«Шолпан» 1912 жылы жарық көрген алғашқы өлеңдер жинағы болды.
Оны шығаруға Мағжанның ұстазы, татар жазушысы Ғалымжан Ибрагимов көмектесті.
Өлеңде ақын жастарды елдің болашағымен байланыстырады. Жастардың жігерін, ар-намысын және күшін көркем бейнелер арқылы көрсетеді.
Айбатты бейнені елестетеді.
Қайратты бейнені елестетеді.
Қанат күші мен биікке ұмтылуды елестетеді.
Алдымен өзің ойлан, сосын бейнені басып, жауабыңмен салыстыр.
тарихи жад және ортақ мұра
«Түркістан» өлеңі Мағжанның түркі тақырыбындағы шығармаларының бірі. Ақын бұл бағыттағы өлеңдерінде түркі халықтарының тарихи байланысы мен бірлігі туралы ой қозғайды.
жеке адам мен ел тағдыры
«Әдебиет порталы» ақын поэмаларында жеке адам мен ұлт тағдырының драмалық оқиғалар арқылы ұштасатынын атап көрсетеді.
Есте сақта: тарихи тұлға туралы поэма — көркем шығарма. Ондағы әр оқиғаны тексерілген тарихи дерек ретінде қабылдама.
Кітапты жүктеу (PDF)Мағжанның ағартушылық еңбектерінің арасында «Педагогика» және «Бастауыш мектепте ана тілін оқыту жөні» бар. Олар оның білім беру мен оқыту мәселелеріне көңіл бөлгенін көрсетеді.
Ақын «Бостандық туы», «Ақжол» газеттерінде, «Шолпан», «Сана» журналдарында қызмет етті.
Мағжан мұрасында поэзия мен ағартушылық қатар орын алады. Оның өлеңдерін түсіну үшін тақырыпты, көркем бейнелерді және ақын жеткізгісі келген ойды байланыстырып қарастыр.
Мен жауапкершілік қасиетін таңдадым. Ол оқушының тапсырмасын уақытында орындауынан және берген уәдесінде тұруынан көрінеді. Өз ісіне жауап беру арқылы оқушы айналасының сенімін ақтай алады.
Бұл — құрастырылған жауап үлгісі, ақынның дәйексөзі емес. Ашық сұрақтарға бір ғана міндетті жауап жоқ: пікірің түсінікті болып, талдауың шығарма мәтінімен дәлелденсін.
Мағжан Жұмабаев · өлең
Түркістан — екі дүние есігі ғой,
Түркістан — ер түріктің бесігі ғой.
Тамаша Түркістандай жерде туған
Түріктің Тәңірі берген несібесі ғой.
Ертеде Түркістанды Тұран дескен,
Тұранда ер түрігім туып-өскен.
Тұранның тағдыры бар толқымалы,
Басынан көп тамаша күндер кешкен.
Тұранның тарихы бар отты желдей,
Заулаған қалың өрттей аспанға өрлей.
Тұранның жері менен суы да жат,
Теңіздей терең, ауыр ой бергендей.
Тұранның егі-шексіз шөлі қандай,
Теңіздей кемері жоқ көлі қандай!
Тұранның дария аталған өзендері
Тасыса, шөлді басқан селі қандай!
Тұранның таулары бар аспанға асқан,
Мәңгіге басын аппақ шаштар басқан.
Бауырында ерке бұлақ салады ойнақ,
Жаралып таудан аққан салқын жастан.
Шөлдер бар, жел де жүрмес, сап-сары құм,
Моладай ешбір үн жоқ мәңгі тып-тын.
Болмақ па жан-жануар шексіз шөлде,
Сары құмда салар ойнақ пері мен жын.
Тұранның теңіз дерлік көлдері бар,
Шалқыған егі-шетсіз Теңіз, Арал.
Бір шетте қасиетті Ыстықкөлдің
Бауырында дүние көрген түрік көкжал.
Ертеде Оқыс, Яқсарт - Жейхун, Сейхун,
Түріктер бұл екеуін дария дейтін.
Киелі сол екі су жағасында
Табасың қасиетті бабаң бейітін.
Тұранның Тянь-Шаньдай тауы қалай,
Пар келмес Тянь-Шаньға таулар талай!
Еріксіз ер түрікті ойға аларсың
Көкке асқан Хантәңіріге қарай-қарай.
Балқашты бауырына алған Тарбағатай,
Жоталы, жер кіндігі - Памир, Алтай.
Қазығұрт қасиеті тау болмаса,
Топанда Нұх кемесі тоқтар қалай?
Тұранның жері де жат, елі де жат,
Құйындай бастан кешкен күші де жат!
Тұранды түгелімен билеп тұрған
Ертеде ертегі хан Афрасияб.
Ежелден жер емес ол қарапайым,
Білесің, тарихты ашсаң Тұран жайын.
Тұранға қасиетті құмар болған
Ертеде Кей-Қысырау мен Зұлқарнайын.
Тұранға жер жүзінде жер жеткен бе?
Түрікке адамзатта ел жеткенбе?
Кең ақыл, отты қайрат,жүйрік қиял,
Тұранның ерлеріне ер жеткенбе?!
Тумайды адамзатта Шыңғыстай ер,
Данышпан, тұңғиық ой, болат жігер.
Шыңғыстай арыстанның құр аты да
Адамның жүрегіне жігер берер.
Шыңғыстан Шағатай, Үкітай, Жошы, Төле
Атаға тартып туған бәрі бөрі.
Шыңғыстың қол бастаған екі көзі —
Жолбарыс Сұпытай мен көкжал Жебе.
Тұранның билері бар Тарағайдай,
Сол биден Темір туған от боп ойнай.
От шашып жер жүзіне Ақсақ Темір,
Жарқ етіп өте шыққан найзағайдай.
Тұранды мақтамаймын тіпті текке,
Онсыз-ақ Тұран таныс талай шетке.
Сырласқан үйде отырып аспан-көкпен
Білгіш аз жеткен жүйрік Ұлықбекке.
Асыл қан - қасиетті түрік қаны,
Сол қаннан — Ибн-Сина Әбуғали.
Молдығы білімнің сиқыр дерлік,
Дүниеге мұндай адам тудыма әлі?
Түріктің кім кеміткен музыкасын,
Фараби тоғыз ішекті домбырасын
Шерткенде тоқсан тоғыз түрлендіріп,
Жұбанып, кім тыймаған көздің жасын?!
Тұранда түрік ойнаған ұқсап отқа,
Түріктен басқа от болып жан туып па?
Көп түрік енші алысып тарасқанда,
Қазақта қара шаңырақ қалған жоқ па?
Арыстан елге Отан болған Тұран,
Тұранда қазағым да хандық құрған.
Қазақтың қасқа жолды Қасым ханы
Тұранның талай жерін билеп тұрған.
Әділ хан аз болады Назардайын,
Алашқа Есім ханның жолы дайын.
Тәукедей данышпан хан құрған екен
Басында Күлтөбенің Құрылтайын.
Бұл Тұран ежелден-ақ алаш жері,
Тұрансыз тарқамаған алаш шері.
Тұранның топырағында тыныштық тапқан
Алаштың арыстаны — Абылай ері...
Тұраннан Сарыарқаны бөлек деме,
Түркістан алты алашқа болған Кебе.
Тұранның топырағын құшып жатыр
Кешегі ердің ері көкжал Кене.
Шер батса — кім іздемес туған елін,
Тұлпар да көксемей ме туған жерін?
Арқанын ардагері - қалың алаш,
Тұран да, біле білсең, сенің жерің!
Қырағы Тянь-Шань мен Памир, Алтай,
Күтеді көптен сені қарай-қарай.
Кене мен Абылайдың жолын қумай,
Жапанда жайылудың мәні қалай?!
Ертеде Оқыс, Яқсарт-Жейхун, Сейхун,
Түріктер бұл екеуін дария дейтін.
Киелі - сол екі су жағасына,
Болмаса, барсаңшы іздеп бабаң бейітін!
